Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.2.45.5
arthavad adhātur apratyayaḥ prātipadikam
Aṣṭādhyāyī 1.2.45
Vṛtti Patañjali

nipātasya anarthakasya prātipadikatvam .

nipātasya anarthakasya prātipadikasañjñā vaktavyā .

khañjati nikhañjati lambate pralambate .

kim punaḥ atra prātipadikasañjñayā prārthyate .

prātipadikāt iti svādyutpattiḥ , subantam padam iti padasañjñā , padasya padāt iti nighātaḥ yathā syāt .

na etat asti prayojanam .

satyām api prātipadikasañjñāyām svādyutpattiḥ na prāpnoti .

kim kāraṇam .

na hi prātipadikasañjñāyām eva svādyutpattiḥ pratibaddhā .

kim tarhi .

ekatvādiṣu artheṣu svādayaḥ vidhīyante na ca eṣām ekatvādayaḥ santi .

na eṣaḥ doṣaḥ .

aviśeṣeṇa utpadyante .

utpannānām niyamaḥ kriyate .

atha vā prakṛtārthān apekṣya niyamaḥ .

ke ca prakṛtāḥ .

ekatvādayaḥ .

ekasmin eva arthe ekavacanam na dvayoḥ na bahuṣu .

dvayoḥ eva dvivacanam na ekasmin na bahuṣu .

bahuṣu eva artheṣu bahuvacanam na ekasmin na dvayoḥ iti .

atha vā ācāryapravṛttiḥ jñāpayati anarthakānām api eteṣām bhavati arthavatkṛtam iti yat ayam adhiparī* anarthakau iti anarthakayoḥ gatyupasargasañjābādhikām karmapravacanīyasañjñām śāsti