kim punaḥ ime varṇāḥ arthavantaḥ āhosvit anarthakāḥ .
varṇasya arthavadanarthakatve uktam .
kim uktam .
arthavantaḥ varṇāḥ dhātuprātipadikapratyayanipātānām ekavarṇānām arthadarśanāt .
varṇavyatyaye ca arthāntaragamanāt .
varṇānupalabdhau ca anarthagateḥ .
saṅghātārthavattvāt ca .
saṅghātasya aikārthyāt subabhāvaḥ varṇāt .
anarthakāḥ tu prativarṇam arthānupalabdheḥ .
varṇavyatyayāpāyopajanavikāreṣu arthadarśanāt iti .
tatra idam aparihṛtam : saṅghātārthavattvāt ca iti .
tasya parihāraḥ .
saṅghātārthavattvāt ca iti cet dṛṣṭaḥ hiatadarthena guṇena guṇinaḥ arthabhāvaḥ .
saṅghātārthavattvāt ca iti cet dṛśyate hi punaḥ atadarthena guṇena guṇinaḥ arthabhāvaḥ .
tat yathā .
ekaḥ tantuḥ tvaktrāṇe asamarthaḥ tatsamudāyaḥ ca kambalaḥ samarthaḥ .
ekaḥ taṇḍulaḥ kṣutpratighāte asamarthaḥ tatsamudāyaḥ ca vardhatikam samarthaḥ .
ekaḥ ca balvajaḥ bandhane asamarthaḥ tatsamudāyaḥ ca rajjuḥ samarthā bhavati .
viṣamaḥ upanyāsaḥ .
bhavati hi tatra yā ca yāvatī ca arthamātrā .
bhavati hi kim cit prati ekaḥ tantuḥ tvaktrāṇe samarthaḥ ekaḥ ca taṇḍulaḥ kṣutpratighāte samarthaḥ ekaḥ ca balvajaḥ bandhane samarthaḥ .
ime punaḥ varṇāḥ atyantāya eva anarthakāḥ .
yathā tarhi rathāṅgāni vihṛtāni pratyekam vrajikriyām prati asamarthāni bhavanti tatsamudāyaḥ ca rathaḥ samarthaḥ evam eṣām varṇānām samudāyāḥ arthavantaḥ avayavāḥ anarthakāḥ iti .