Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.2.45.4
arthavad adhātur apratyayaḥ prātipadikam
Aṣṭādhyāyī 1.2.45
Vṛtti Patañjali

kim punaḥ ime varṇāḥ arthavantaḥ āhosvit anarthakāḥ .

varṇasya arthavadanarthakatve uktam .

kim uktam .

arthavantaḥ varṇāḥ dhātuprātipadikapratyayanipātānām ekavarṇānām arthadarśanāt .

varṇavyatyaye ca arthāntaragamanāt .

varṇānupalabdhau ca anarthagateḥ .

saṅghātārthavattvāt ca .

saṅghātasya aikārthyāt subabhāvaḥ varṇāt .

anarthakāḥ tu prativarṇam arthānupalabdheḥ .

varṇavyatyayāpāyopajanavikāreṣu arthadarśanāt iti .

tatra idam aparihṛtam : saṅghātārthavattvāt ca iti .

tasya parihāraḥ .

saṅghātārthavattvāt ca iti cet dṛṣṭaḥ hiatadarthena guṇena guṇinaḥ arthabhāvaḥ .

saṅghātārthavattvāt ca iti cet dṛśyate hi punaḥ atadarthena guṇena guṇinaḥ arthabhāvaḥ .

tat yathā .

ekaḥ tantuḥ tvaktrāṇe asamarthaḥ tatsamudāyaḥ ca kambalaḥ samarthaḥ .

ekaḥ taṇḍulaḥ kṣutpratighāte asamarthaḥ tatsamudāyaḥ ca vardhatikam samarthaḥ .

ekaḥ ca balvajaḥ bandhane asamarthaḥ tatsamudāyaḥ ca rajjuḥ samarthā bhavati .

viṣamaḥ upanyāsaḥ .

bhavati hi tatra yā ca yāvatī ca arthamātrā .

bhavati hi kim cit prati ekaḥ tantuḥ tvaktrāṇe samarthaḥ ekaḥ ca taṇḍulaḥ kṣutpratighāte samarthaḥ ekaḥ ca balvajaḥ bandhane samarthaḥ .

ime punaḥ varṇāḥ atyantāya eva anarthakāḥ .

yathā tarhi rathāṅgāni vihṛtāni pratyekam vrajikriyām prati asamarthāni bhavanti tatsamudāyaḥ ca rathaḥ samarthaḥ evam eṣām varṇānām samudāyāḥ arthavantaḥ avayavāḥ anarthakāḥ iti .