arthavattā na upapadyate kevalena avacanāt .

arthavattā na upapadyate vṛkṣaśabdasya .

kim kāraṇam .

kevalena avacanāt .

na kevalena vṛkṣaśabdena arthaḥ gamyate .

kena tarhi .

sapratyayakena .

na vā pratyayena nityasambandhāt kevalasya aprayogaḥ .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

pratyayena nityasambandhāt .

nityasambandhau etau arthau prakṛtiḥ pratyayaḥ iti .

pratyayena nityasambandhāt kevalasya aprayogaḥ na bhaviṣyati .

anyat bhavān pṛṣṭaḥ anyat ācaṣṭe .

āmrān pṛṣṭaḥ kovidārān ācaṣṭe .

arthavattā na upapadyate kevalena avacanāt iti bhavān asmābhiḥ coditaḥ kevalasya aprayoge hetum āha .

evam ca kila nāma kṛtvā codyate : samudāyasya arthe prayogāt avayavānām aprasiddhiḥ iti .

siddham tu anvayavyatirekābhyām .

siddham etat .

katham .

anvayāt vyatirekāt ca .

kaḥ asau anvayaḥ vyatirekaḥ vā .

iha vṛkṣaḥ iti ukte kaḥ cit śabdaḥ śrūyate : vṛkṣaśabdaḥ akārāntaḥ sakārāntaḥ ca pratyayaḥ .

arthaḥ api kaḥ cit gamyate : mūlaskandhaphalapalāśavān ekatvam ca .

vṛkṣau iti ukte kaḥ cit śabdaḥ hīyate kaḥ cit upajāyate kaḥ cit anvayī : sakāraḥ hīyate , aukāraḥ upajāyate vṛkṣaśabdaḥ akārāntaḥ anvayī .

arthaḥ api kaḥ cit hīyate kaḥ cit upajāyate kaḥ cit anvayī : ekatvam hīyate dvitvam upajāyate mūlaskandhaphalapalāśavān anvayī .

te manyāmahe : yaḥ śabdaḥ hīyate tasya asau arthaḥ yaḥ arthaḥ hīyate .

yaḥ śabdaḥ upajāyate tasya asau arthaḥ yaḥ arthaḥ upajāyate .

yaḥ śabdaḥ anvayī tasya asau arthaḥ yaḥ arthaḥ anvayī. viṣamaḥ upanyāsaḥ .

bahavaḥ hi śabdāḥ ekārthāḥ bhavanti .

tat yathā : indraḥ śakraḥ puruhūtaḥ purandaraḥ , kanduḥ koṣṭhaḥ kuśūlaḥ iti .

ekaḥ ca śabdaḥ bahvarthaḥ .

tat yathā : akṣāḥ pādāḥ māṣāḥ iti .

ataḥ kim na sādhīyaḥ arthavattā siddhā bhavati .

na brūmaḥ arthavattā na sidhyati iti .varṇitā arthavattā anvayavyatirekābhyām eva .

tatra kutaḥ etat : ayam prakṛtyarthaḥ ayam pratyayārthaḥ iti na punaḥ prakṛtiḥ eva ubhau arthau brūyāt pratyayaḥ eva vā .

sāmānyaśabdāḥ ete evam syuḥ .

sāmānyaśabdāḥ ca na antareṇa viśeṣam prakaraṇam vā viśeṣeṣu avatiṣṭhante .

yataḥ tu niyogataḥ vṛkṣaḥ iti ukte svabhāvataḥ kasmin cid arthe pratītiḥ upajāyate ataḥ manyāmahe na ime sāmānyaśabdāḥ iti .

na cet sāmānyaśabdāḥ prakṛtiḥ prakṛtyarthe vartate pratyayaḥ pratyayārthe .