Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.2.31
samāhāraḥ svaritaḥ
Aṣṭādhyāyī 1.2.31
Vṛtti Patañjali

samāhāraḥ svaritaḥ iti ucyate .

kasya samāhāraḥ svaritasañjñaḥ bhavati .

acoḥ iti āha .

samāhāraḥ acoḥ cet na abhāvāt .

samāhāraḥ acoḥ cet tat na .

kim kāraṇam .

abhāvāt .

na hi acoḥ samāhāraḥ asti .

nanu ayam asti gāṅgenūpe iti .

na eṣaḥ acoḥ samāhāraḥ .

anyaḥ ayam udāttānudāttayoḥ sthāne ekaḥ ādiśyate .

evam tarhi guṇayoḥ .

guṇayoḥ cet na acprakaraṇāt .

guṇayoḥ samahāraḥ iti cet tat na .

kim kāraṇam .

acprakaraṇāt .

ac iti vartate .

siddham tu acsamudāyasya abhāvāt tadguṇe sampratyayaḥ .

siddham etat .

katham .

acsamudāyaḥ na asti iti kṛtvā tadguṇasya acaḥ samāhāraguṇasya sampratyayaḥ bhaviṣyati .

katham punaḥ samāhāraḥ iti anena ac śakyaḥ pratinirdeṣṭum .

matublopaḥ atra draṣṭavyaḥ .

tat yathā puṣpakāḥ eṣām te puṣpakāḥ , kālakāḥ eṣām te kālakāḥ iti evam samāhāravān samāhāraḥ .

atha vā akāraḥ matvarthīyaḥ .

tat yathā tundaḥ , ghāṭaḥ iti .

yadi evam traisvaryam na prakalpate .

tatra kaḥ doṣaḥ .

traisvaryam adhīmahe iti etat na upapadyate .

na etat guṇāpekṣam .

kim tarhi .

ajapekṣam .

traisvaryam adhīmahe : triprakāraiḥ ajbhiḥ adhīmahe kaiḥ cit udāttaguṇaiḥ kaiḥ cit anudāttaguṇaiḥ kaiḥ cit ubhayaguṇaiḥ .

tat yathā : śuklaguṇaḥ śuklaḥ kṛṣṇaguṇaḥ kṛṣṇaḥ .

yaḥ idānīm ubhayaguṇaḥ saḥ tṛtīyām ākhyām labhate kalmāṣaḥ iti vā sāraṅgaḥ iti vā .

evam iha api udāttaguṇaḥ udāttaḥ anudāttaguṇaḥ anudāttaḥ .

yaḥ idānīm ubhayavān sa tṛtīyām ākhyām labhate svaritaḥ iti .