Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.2.29-30.2
uccair udāttaḥ
nīcair anudāttaḥ
Aṣṭādhyāyī 1.2.29-30
Vṛtti Patañjali

uccanīcasya anavasthitatvāt sañjñāprasiddhiḥ .

idam uccanīcam anavasthitapadarthakam .

tat eva hi kam cit prati uccaiḥ bhavati kam cit prati nīcaiḥ .

evam kam cit kaḥ cit adhīyānam āha : kim uccaiḥ rorūyase .

atha nīcaiḥ vartatām iti .

tam eva tathā adhīyānam aparaḥ āha : kim antardantakena adhīṣe .

uccaiḥ vartatām iti .

evam uccanīcam anavasthitapadarthakam .

tasya anavasthānāt sañjñāyāḥ aprasiddhiḥ .

evam tarhi lakṣaṇam kariṣyate : āyāmaḥ dāruṇyam aṇutā khasya iti uccaiḥkarāṇi śabdasya .

āyāmaḥ gātrāṇām nigrahaḥ .

dāruṇyam svarasya dāruṇatā rūkṣatā .

aṇutā khasya kaṇṭhasya saṃvṛtatā .

uccaiḥkarāṇi śabdasya .

atha nīcaiḥkarāṇi śabdasya .

anvavasargaḥ mārdavam urutā khasya iti nīcaiḥkarāṇi śabdasya .

anvavasargaḥ gātrāṇām śithilatā .

mārdavam svarasya mṛdutā snigdhatā .

urutā khasya mahattā kaṇṭhasya .

iti nīcaiḥkarāṇi śabdasya .

etat api anaikāntikam .

yat alpaprāṇasya sarvoccaiḥ tat mahāprāṇasya sarvanīcaiḥ .

siddham tu samānaprakramavacanāt .

siddham etat .

katham .

samāne prakrame iti vaktavyam .

kaḥ punaḥ prakramaḥ .

uraḥ kaṇṭhaḥ śiraḥ iti .