Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 2
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.2.32.1
tasya-ādita udāttam ardha-hrasvam
Aṣṭādhyāyī 1.2.32
Vṛtti Patañjali

ardhahrasvam iti ucyate .

tatra dīrghaplutayoḥ na prāpnoti .

kanyā śaktike3 śaktike .

na eṣaḥ doṣaḥ .

mātracaḥ atra lopaḥ draṣṭavyaḥ .

ardhahrasvamātram ardhahrasvam iti .

kimartham idam ucyate .

āmiśrībhūtam iva idam bhavati .

tat yathā : kṣīrodake sampṛkte* āmiśrībhūtatvāt na jñāyate : kiyat kṣīram kiyat udakam kasmin avakāśe kṣīram kasmin avakāśe udakam iti .

evam iha api āmiśrībhūtatvāt na jñāyate : kiyat udāttam kiyat anudāttam kasmin avakāśe udāttam kasmin avakāśe anudāttam iti .

tat ācāryaḥ suhṛt bhūtvā anvācaṣṭe : iyat udāttam iyat anudāttam asmin avakāśe udāttam asmin avakāśe anudāttam iti .

yadi ayam evam suhṛt kim anyāni api evañjātīyakāni na upadiśati .

kāni punaḥ tāni .

sthānakaraṇānupradānāni .

vyākaraṇam nāma iyam uttarā vidyā .

saḥ asau chandaḥśāstreṣu abhivinītaḥ upalabdhyā avagantum utsahate .

yadi evam na arthaḥ anena .

idam api upalabdhyā gamiṣyati .

sañjñākaraṇam tarhi idam : tasya svaritasya āditaḥ ardhahrasvam udāttasañjñam iti .

kim kṛtam bhavati .

triḥ udāttapradeśeṣu svaritagrahaṇam na kartavyam bhavati : udāttasvaritaparasya sannataraḥ , udāttasvaritayoḥ yaṇaḥ svaritaḥ anudāttasya na udāttasvaritodayam iti .

sañjñākaraṇam hi nāma yataḥ na laghīyaḥ .

kutaḥ etat .

laghvartham hi sañjñākaraṇam .

laghīyaḥ ca triḥ udāttapradeśeṣu svaritagrahaṇam na punaḥ sañjñākaraṇam .

triḥ udāttapradeśeṣu svaritagrahaṇe nava akṣarāṇi sañjñākaraṇe punaḥ ekādaśa .

evam tarhi ubhayam anena kriyate anvākhyānam ca sañjñā ca .

katham punaḥ ekena yatnena ubhayam labhyam .

labhyam iti āha .

katham .

anvarthagrahaṇam vijñāsyate : tasya svaritasya āditaḥ ardhahrasvram udāttasañjñam bhavati iti .

ūrdhvam āttam iti ca ataḥ udāttam .

yadi tarhi sañjñākaraṇam udāttādeḥ yat ucyate tat svaritādeḥ api prāpnoti .

anvākhyānam eva tarhi idam mandabuddheḥ .