kimartham punaḥ idam ucyate .
aṇ savarṇasya iti svarānunāsikyakālabhedāt .
aṇ savarṇasya iti ucyate .
svarabhedāt ānunāsikyabhedāt kālabhedāt ca aṇ savarṇān na gṛhṇīyāt .
iṣyate ca savarṇagrahaṇam syāt iti .
tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti evamartham idam ucyate .
asti prayojanam etat .
kim tarhi iti .
tatra pratyāhāragrahaṇe savarṇāgrahaṇam anupadeśāt .
tatra pratyāhāragrahaṇe savarṇānām grahaṇam na prāpnoti : akaḥ savarṇe dīrghaḥ iti .
kim kāraṇam .
anupadeśāt .
yathājātīyakānām sañjñā kṛtā tathājātīyakānām sampratyāyikā syāt .
hrasvānām ca kriyate .
hrasvānām eva sampratyāyikā syāt dīrghānām na syāt .
nanu ca hrasvāḥ pratīyamānāḥ dīrghān sampratyāyayiṣyanti .
hrasvasampratyayāt iti cet uccāryamāṇasampratyāyakatvāt śabdasya avacanam .
hrasvasampratyayāt iti cet uccāryamāṇaḥ śabdaḥ sampratyāyakaḥ bhavati na sampratīyamanaḥ .
tat yathā ṛk iti ukte sampāṭhamātram gamyate na asyāḥ arthaḥ gamyate .
evam tarhi varṇapāṭhe eva upadeśaḥ kariṣyate .
v
arṇapāṭhe upadeśaḥ iti cet avarkālatvāt paribhāṣāyāḥ anupadeśaḥ .
varṇapāṭhe upadeśaḥ iti cet avarkālatvāt paribhāṣāyāḥ anupadeśaḥ .
kim parā sūtrāt kriyate iti ataḥ avarakālā .
na iti āha .
sarvathā avarakālā eva .
varṇānām upadeśaḥ tāvat .
upadeśottarakālaḥ ādiḥ antyena saha itā iti pratyāhāraḥ .
pratyāhārottarakālā savarṇasañjñā .
savarṇasañjñottarakālam aṇudit savarṇasya ca apratyayaḥ iti .
sā eṣā upadeśottarakālā avarakālā satī varṇānām utpattau nimittatvāya kalpayiṣyate iti tat na .
tasmāt upadeśaḥ .
tasmāt upadeśaḥ kartavyaḥ .
tatra anuvṛttinirdeśe savarṇāgrahaṇam anaṇtvāt .
tatra anuvṛttinirdeśe savarṇānām grahaṇam na prāpnoti : asya cvau yasya īti ca .
kim kāraṇam .
anaṇtvāt .
na hi ete aṇaḥ ye anuvṛttinirdeśe .
ke tarhi .
ye akṣarasamāmnāye upadiśyante .
evam tarhi anaṇtvāt anuvṛttau na anupadeśāt ca pratyāhāre na .
ucyate ca idam aṇ savarṇān gṛhṇāti iti .
tatra vacanāt bhaviṣyati .
vacanāt yatra tat na asti .
na idam vacanāt labhyam .
asti hi anyat etasya vacane prayojanam .
kim .
ye ete pratyāhārāṇām āditaḥ varṇāḥ taiḥ savarṇānām grahaṇam yathā syāt .