kimartham punaḥ idam ucyate .
śabdena arthagateḥ arthasya asambhavāt tadvācinaḥ sañjñāpratiṣedhārtham svaṃrūpavacanam .
śabdena uccāritena arthaḥ gamyate .
gām ānaya dadhi aśāna iti arthaḥ ānīyate arthaḥ ca bhujyate .
arthasya asambhavāt .
iha vyākaraṇe arthe kāryasya asambhavaḥ .
agneḥ ḍak iti : na śakyate aṅgārebhyaḥ paraḥ ḍhak kartum .
śabdena arthagateḥ arthasya asambhavāt yāvantaḥ tadvācinaḥ śabdāḥ tāvadbhyaḥ sarvebhyaḥ utpattiḥ prāpnoti .
iṣyate ca tasmāt eva syāt iti .
tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti tadvācinaḥ sañjñāpratiṣedhārtham svaṃrūpavacanam .
evamartham idam ucyate .
na vā śabdapūrvakaḥ hi arthe sampratyayaḥ tasmāt arthanivṛttiḥ .
na vā etat prayojanam asti .
kim kāraṇam .
śabdapūrvakaḥ hi arthe sampratyayaḥ .
śabdapūrvakaḥ hi arthasya sampratyayaḥ .
ātaḥ ca śabdapūrvakaḥ : yaḥ api hi asau āhūyate nāmnā nāma yadā anena na upalabdham bhavati tada pṛcchati kim bhavān āha iti .
śabdapūrvakaḥ ca arthasya sampratyayaḥ iha ca vyākaraṇe śabde kāryasya sambhavaḥ arthe asambhavaḥ .
tasmāt arthanivṛttiḥ bhaviṣyati .
idam tarhi prayojanam aśabdasañjñā iti vakṣyāmi iti .
iha mā bhūt : dādhāḥ ghu adāp taraptamapau ghaḥ iti .
sañjñāpratiṣedhānarthakyam vacanaprāmāṇyāt .
sañjñāpratiṣedhaḥ ca anarthakaḥ .
śabdasañjñāyām svarūpavidhiḥ kasmāt na bhavati .
vacanaprāmāṇyāt .
śabdasañjñāvacanasāmarthyāt .
nanu ca vacanaprāmāṇyāt sañjñinām sampratyayaḥ syāt svarūpagrahaṇāt ca sañjñāyāḥ .
etat api na asti prayojanam .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati śabdasañjñāyām na svarūpavidhiḥ bhavati iti yat ayam ṣṇāntā ṣaṭ iti ṣakārāntāyāḥ saṅkhyāyāḥ ṣaṭsañjñām śāsti .
itarathā hi vacanaprāmāṇyāt nakārāntāyāḥ saṅkhyāyāḥ sampratyayaḥ syāt svarūpagrahaṇāt ca ṣakārāntāyāḥ .
na etat asti prayojanam .
na hi ṣakārāntā sañjñā .
kā tarhi .
ḍakārāntā .
asiddham jaśtvam .
tasya asiddhatvāt ṣakārāntā .
mantrādyartham tarhi idam vaktavyam .
mantre , ṛci yajuṣi iti yat ucyate tat mantraśabde ṛkśabde ca yajuḥśabde ca mā bhūt .
mantrādyartham iti cet śāstrasāmarthyāt arthagateḥ siddham .
mantrādyartham iti cet na .
kim kāraṇam .
śāstrasāmarthyāt arthasya gatiḥ bhaviṣyati .
mantre , ṛci yajuṣi iti yat ucyate tat mantraśabde ṛkśabde ca yajuḥśabde ca tasya kāryasya sambhavaḥ na asti iti kṛtvā mantrādisahacaritaḥ yaḥ arthaḥ tasya gatiḥ bhaviṣyati sāhacaryāt .