Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.66-67.2
tasminniti nirdiṣṭe pūrvasya
tasmādityuttarasya
Aṣṭādhyāyī 1.1.66-67
Vṛtti Patañjali

kimartham punaḥ idam ucyate .

tasmin tasmāt iti pūrvottarayoḥ yogayoḥ aviśeṣāt niyamārtham vacanam dadhi udakam pacati odanam .

tasmin tasmāt iti pūrvottarayoḥ yogayoḥ aviśeṣāt niyamārthaḥ ayam ārambhaḥ .

grāme devadattaḥ .

pūrvaḥ paraḥ iti sandehaḥ .

grāmāt devadattaḥ .

pūrvaḥ paraḥ iti sandehaḥ .

evam iha api : ikaḥ yaṇ aci .

dadhi udakam , pacati odanam .

ubhau ikau ubhau acau .

aci pūrvasya aci parasya iti sandehaḥ .

tiṅ atiṅaḥ iti atiṅaḥ pūrvasya atiṅaḥ parasya iti sandehaḥ .

iṣyate ca atra aci pūrvasya syāt , atiṅaḥ parasya iti .

tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti niyamārtham vacanam .

asti prayojanam etat .

kim tarhi iti .

atha yatra ubhayam nirdiśyate kim tatra pūrvasya kāryam bhavati āhosvit parasya iti .

ubhayanirdeśe vipratiṣedhāt pañcamīnirdeśaḥ .

ubhayanirdeśe vipratiṣedhāt pañcamīnirdeśaḥ bhaviṣyati .

kim prayojanam .

prayojanam ataḥ lasārvadhātukanudāttatve .

vakṣyati tāsyādibhyaḥ anudāttatve saptamīnirdeśaḥ abhyastasijarthaḥ iti .

tasmin kriyamāṇe tāsyādibhyaḥ parasya lasārvadhātukasya lasārvadhātuke parataḥ tāsyādīnām iti sandehaḥ .

tāsyādibhyaḥ parasya lasārvadhātukasya .

bahoḥ iṣṭhādīnām ādilopaḥ .

bahoḥ uttareṣām iṣṭhemeyasām iṣṭhemayaḥsu parataḥ bahoḥ iti sandehaḥ .

bahoḥ uttareṣām iṣṭhemeyasām .

gotaḥ ṇit .

gotaḥ parasya sarvanāmasthānasya sarvanāmasthāne parataḥ gotaḥ iti sandehaḥ .

gotaḥ parasya sarvanāmasthānasya .

rudādibhyaḥ sārvadhātuke .

rudādibhyaḥ parasya sārvadhātukasya sārvadhātuke parataḥ rudādīnām iti sandehaḥ .

rudādibhyaḥ parasya sārvadhātukasya .

āne muk īt āsaḥ .

āsaḥ uttarasya ānasya , āne parataḥ āsaḥ iti sandehaḥ .

āsaḥ uttarasya ānasya .

āmi sarvanāmnaḥ suṭ .

sarvanāmnaḥ uttarasya āmaḥ āmi parataḥ sarvanāmnaḥ iti sandehaḥ .

sarvanāmnaḥ uttarasya .

gheḥ ṅiti āṭ nadyāḥ .

nadyāḥ uttareṣām ṅitām ṅitsu parataḥ nadyāḥ iti sandehaḥ .

nadyāḥ uttareṣām ṅitām .

yāṭ āpaḥ .

āpaḥ uttarasya ṅitaḥ ṅiti parataḥ āpaḥ iti sandehaḥ .

āpaḥ uttarasya ṅitaḥ .

ṅamaḥ hrasvāt aci ṅamuṭ nityam .

ṅamaḥ uttarasya acaḥ aci parataḥ ṅamaḥ iti sandehaḥ .

ṅamaḥ uttarasya acaḥ .

vibhaktiviśeṣanirdeśānavakāśatvāt avipratiṣedhaḥ .

vibhaktiviśeṣanirdeśasya anavakāśatvāt ayuktaḥ ayam vipratiṣedhaḥ .

sarvatra eva atra kṛtasāmarthyā saptamī akṛtasāmārthyā pañcamī iti kṛtvā pañcamīnirdeśaḥ bhaviṣyati .