sataḥ nimittābhāvāt padasañjñābhāvaḥ .

san pratyayaḥ yeṣām kāryāṇām animittam : rājñaḥ puruṣaḥ iti saḥ luptaḥ api animittam syāt: rājapuruṣaḥ iti .

astu tasyāḥ animittam yā svādau padam iti padasañjñā yā tu subantam padam iti padasañjñā sā bhaviṣyati .

sati etatpratyaye āsīt : anayā bhaviṣyati anayā na bhaviṣyati iti .

lupte idānīm pratyaye yāvataḥ eva avadheḥ svādau padam iti padasañjñā tāvataḥ eva avadheḥ subantam padam iti .

asti ca pratyayalakṣaṇena yajādiparatā iti kṛtvā bhasañjñā prāpnoti .

tugdīrghatvayoḥ ca vipratiṣedhānupapattiḥ ekayogalakṣaṇatvāt parivīḥ iti .

tugdīrghatvayoḥ ca vipratiṣedhaḥ na upapadyate .

kva .

parivīḥ iti .

kim kāraṇam .

ekayogalakṣaṇatvāt .

ekayogalakṣaṇe tugdīrghatve .

iha lupte pratyaye sarvāṇi pratyayāśrayāṇi kāryāṇi paryavapannāni bhavanti .

tāni etāni pratyutthāpyante .

anena eva tuk anena eva ca dīrghatvam iti .

tat etat ekayogalakṣaṇam bhavati .

ekayogalakṣaṇāni ca na prakalpante .

siddham tu sthānisañjñānudeśāt ānyabhāvyasya .

siddham etat .

katham .

sthānisañjñā anyabhūtasya bhavati iti vaktavyam .

kim kṛtam bhavati .

sattāmātram anena kriyate .

yathāprāpte tugdīrghatve bhaviṣyataḥ .

tat vaktavyam bhavati .

yadi api etat ucyate atha vā etarhi sthānivadbhāvaḥ na ārabhyate .

sthānisañjñā anyabhūtasya analvidhau iti vakṣyāmi .

yadi evam āṅaḥ yamahanaḥ ātmanepadam bhavati iti hanteḥ eva syāt vadheḥ na syāt .

na hi kā cit hanteḥ sañjñā asti yā vadheḥ atidiśyeta .

hanteḥ api sañjñā asti .

kā .

hantiḥ eva .

katham .

svam rūpam śabdasya aśabdasañjñā iti vacanāt svam rūpam śabdasya sañjñā bhavati iti hanteḥ api hantiḥ sañjñā bhaviṣyati .

bhasañjñāṅīpṣphagorātveṣu ca siddham .

bhasañjñāṅīpṣphagorātveṣu ca siddham bhavati .

bhasañjñā : rājñaḥ puruṣaḥ rājapuruṣaḥ .

pratyayalakṣaṇena yaci bham iti bhāsañjñā prāpnoti .

sthānisañjñā anyabhūtasya analvidhau iti vacanāt na bhavati .

ṅīp : citrāyām jātā citrā .

pratyayalakṣaṇena aṇantāt īkāraḥ prāpnoti .

sthānisañjñā anyabhūtasya analvidhau iti vacanāt na bhavati .

ṣpha : vataṅḍī .

pratyayalakṣaṇena yañantāt iti ṣphaḥ prāpnoti .

sthānisañjñā anyabhūtasya analvidhau iti vacanāt na bhavati .

goḥ ātvam .

gām icchati gavyati .

pratyayalakṣaṇena ami ā otaḥ amśasoḥ iti ātvam prāpnoti .

sthānisañjñā anyabhūtasya analvidhau iti vacanāt na bhavati .

tasya doṣaḥ ṅaunakāralopettvemvidhayaḥ .

tasya etasya lakṣaṇasya doṣaḥ ṅaunakāralopaḥ .

ārdre carman lohite carman .

pratyayalakṣaṇena yaci bham iti bhasañjñā siddhā bhavati .

sthānisañjñā anyabhūtasya analvidhau iti vacanāt na prāpnoti .

ittvam : āśīḥ .

pratyayalakṣaṇena hali iti itvam siddham bhavati .

sthānisañjñā anyabhūtasya analvidhau iti vacanāt na prāpnoti .

im : atṛṇet .

pratyayalakṣaṇena hali iti ittvam siddham bhavati .

sthānisañjñā anyabhūtasya analvidhau iti vacanāt na prāpnoti .

sūtram ca bhidyate .

yathānyāsam eva astu .

nanu ca uktam sataḥ nimittābhāvāt padasañjñābhāvaḥ tugdīrghatvayoḥ ca vipratiṣedhānupapattiḥ ekayogalakṣaṇatvāt parivīḥ iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

vakṣyati atra parihāram .

iha api parivīḥ iti śāstraparavipratiṣedhena paratvāt dīrghatvam bhaviṣyati .