Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.62.1
pratyayalope pratyayalakṣaṇam
Aṣṭādhyāyī 1.1.62
Vṛtti Patañjali

pratyayagrahaṇam kimartham. lope pratyayalakṣaṇam iti iyati ucyamāne saurathī vahatī iti gurūpottamalakṣaṇaḥ ṣyaṅ prasajyeta .

na eṣaḥ doṣaḥ .

na evam vijñāyate : lope pratyayalakṣaṇam pratyayasya prādurbhāvaḥ iti .

katham tarhi .

pratyayaḥ lakṣaṇam yasya kāryasya tat lupte api bhavati iti .

idam tarhi prayojanam : sati pratyaye yat prāpnoti tat pratyayalakṣanena yathā syāt .

lopottarakālam yat prāpnoti tat pratyayalakṣaṇena mā bhūt iti .

kim prayojanam .

grāmaṇikulam , senānikulam : auttarapadike hrasvatve kṛte hrasvasya piti kṛti tuk bhavati iti tuk prāpnoti .

saḥ mā bhūt iti .

yadi tarhi yat sati pratyaye prāpnoti tat pratyayalakṣanena bhavati .

lopottarakālam yat prāpnoti tat na bhavati jagat , janagat iti atra tuk na prāpnoti .

lopottarakalaḥ hi atra tuk āgamaḥ .

tasmāt na arthaḥ evamarthena pratyayagrahaṇena .

kasmāt na bhavati grāmaṇikulam , senānikulam .

bahiraṅgam hrasvatvam .

antaraṅgaḥ tuk .

asiddham bahiraṅgam antaraṅge .

idam tarhi prayojanam : kṛtsnapratyayalope pratyayalakṣaṇam yathā syāt .

ekadeśalope mā bhūt iti : āghnīta sam rāyaspoṣeṇa gmīya iti .

pūrvasmin api yoge pratyayagrahaṇasya etat prayojanam uktam. anyatarat śakyam akartum .

atha dvitīyam pratyayagrahaṇam kimartham .

pratyayalakṣaṇam yathā syāt varṇalakṣaṇam mā bhūt iti : gave hitam gohitam , rāyaḥ kulam raikulam iti .