pratyayagrahaṇam kimartham .
lumati pratyayagrahaṇam apratyayasañjñāpratiṣedhārtham .
lumati pratyayagrahaṇam kriyate apratyayasya etāḥ sañjñāḥ mā bhūvan iti .
kim prayojanam .
prayojanam taddhitaluki kaṃsīyaparaśavyayoḥ luki ca goprakṛtinivṛttyartham .
taddhitaluki gonivṛttyartham kaṃsīyaparaśavyayoḥ ca luki prakṛtinivṛttyartham .
luk taddhitaluki iti goḥ api luk prāpnoti .
pratyayagrahaṇāt na bhavati .
kaṃsīyaparaśavyayoḥ yañañau luk ca iti prakṛteḥ api luk prāpnoti .
pratyayagrahaṇāt na bhavati .
gonivṛttyarthena tāvat na arthaḥ .
yogavibhāgāt siddham .
yogavibhāgaḥ kariṣyate : goḥ upasarjanasya .
gontasya prātipadikasya upasarjanasya hrasvaḥ bhavati .
tataḥ striyāḥ .
strīpratyayāntasya prātipadikasya upasarjanasya hrasvaḥ bhavati .
tataḥ luk taddhitaluki iti .
striyāḥ iti vartate .
goḥ iti nivṛttam .
kaṃsīyaparaśavyayoḥ viśiṣṭanirdeśāt siddham .
kaṃsīyaparaśavyayoḥ api viśiṣṭanirdeśḥ kartavyaḥ : kaṃsīyaparaśavyayoḥ yañañau bhavataḥ chayatoḥ ca luk bhavati iti .
saḥ ca avaśyam viśiṣṭanirdeśaḥ kartavyaḥ kriyamāṇe api vai pratyayagrahaṇe ukārasaśabdayoḥ mā bhūt iti : kameḥ saḥ kaṃsaḥ .
parān śṛṇāti iti paraśuḥ iti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
uṇādayaḥ avyutpannāni prātipadikāni .
saḥ eṣaḥ ananyārthaḥ viśiṣṭanirdeśaḥ kartavyaḥ pratyayagrahaṇam vā kartavyam .
uktam vā .
kim uktam .
ṅyāpprātipadikagrahaṇam āṅgabhapadasañjñārtham yacchayoḥ ca lugartham iti .
ṣaṣṭhīnirdeśārtham tu .
ṣaṣṭhīnirdeśārtham tarhi pratyayagrahaṇam kartavyam .
anirdeśe hi ṣaṣṭhyarthāprasiddhiḥ .
akriyamāṇe hi pratyayagrahaṇe ṣaṣṭhyarthasya aprasiddhiḥ syāt .
kasya .
sthāneyogatvasya .
kva punaḥ iha ṣaṣṭhīnirdeśārthena arthaḥ pratyayagrahaṇena yāvatā sarvatra eva ṣaṣṭhī uccāryate : aṇiñoḥ tadrājasya yañañoḥ śapaḥ iti .
iha na kā cit ṣaṣṭhī : janapade lup iti .
atra api prakṛtam pratyayagrahaṇam anuvartate .
kva prakṛtam .
pratyayaḥ paraḥ ca iti .
tat vai prathamānirdiṣṭam ṣaṣṭhīnirdiṣṭena ca iha arthaḥ .
ṅyāpprātipadikāt iti eṣā pañcamī pratyayaḥ iti prathamāyāḥ ṣaṣṭhīm prakalpayiṣyati tasmāt iti uttarasya .
pratyayavidhiḥ ayam .
na ca pratyayavidhau pañcamyaḥ prakalpikāḥ bhavanti .
na ayam pratyayavidhiḥ .
vihitaḥ pratyayaḥ prakṛtaḥ ca anuvartate .
sarvādeśārtham vā vacanaprāmāṇyāt .
sarvādeśārtham tarhi pratyayagrahaṇam kartavyam .
lukślulupaḥ sarvādeśāḥ yathā syuḥ .
atha kriyamāṇe api pratyayagrahaṇe katham iva lukślulupaḥ sarvādeśāḥ labhyāḥ .
vacanaprāmāṇyāt : pratyayagrahaṇasāmāṛthyāt .
etat api na asti prayojanam .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati lukślulupaḥ sarvādeśāḥ bhavanti iti yat ayam luk vā duhadihalihaguhām ātmanepade dantye iti lope kṛte lukam śāsti .
uttarārtham tu .
uttarārtham tarhi pratyayagrahaṇam kartavyam .
na kartavyam. kriyate tatra eva : pratyayalope pratyayalakṣaṇam iti .
dvitīyam kartavyam kṛtsnapratyayalope pratyayalakṣaṇam yathā syāt .
ekadeśalope mā bhūt iti : āghnīta sam rāyaspoṣeṇa gmīya iti .