arthasya sañjñā kartavyā śabdasya mā bhūt iti .
itaretarāśrayam ca bhavati .
kā itaretarāśrayatā .
sataḥ adarśanasya sañjñayā bhavitavyam sañjñaya ca adarśanam bhāvyate .
tat etat itaretarāśrayam bhavati .
itaretarāśrayāṇi ca kāryāṇi na prakalpante .
lopasañjñāyām arthasatoḥ uktam .
kim uktam .
arthasya tāvat uktam : itikaraṇaḥ arthanirdeśārthaḥ iti .
sataḥ api uktam : siddham tu nityaśabdatvāt iti .
nityāḥ śabdāḥ .
nityeṣu ca śabdeṣu sataḥ adarśanasya sañjñā kriyate .
na sañjñayā adarśanam bhāvyate .
sarvaprasaṅgaḥ tu sarvasya anyatra adṛṣṭatvāt .
sarvaprasaṅgaḥ tu bhavati .
sarvasya adarśanasya lopasañjñā prāpnoti .
kim kāraṇam .
sarvasya anyatra adṛṣṭatvāt .
sarvaḥ hi śabdaḥ yaḥ yasya prayogaviṣayaḥ saḥ tataḥ anyatra na dṛśyate .
trapu jatu iti atra aṇaḥ adarśanam .
tatra adarśanam lopaḥ iti lopasañjñā prāpnoti .
tatra kaḥ doṣaḥ .
tatra pratyayalakṣaṇapratiṣedhaḥ .
tatra pratyayalakṣaṇam kāryam prāpnoti .
tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
acaḥ ñṇiti iti vṛddhiḥ prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ñṇiti aṅgasya acaḥ vṛddhiḥ ucyate .
yasmāt pratyayavidhiḥ tadādi pratyaye aṅgam bhavati .
yasmāt ca atra pratyayavidhiḥ na tat pratyaye parataḥ yat ca pratyaye parataḥ na tasmāt pratyayavidhiḥ .
kvipaḥ tarhi adarśanam .
tatra adarśanam lopaḥ iti lopasañjñā prāpnoti .
tatra kaḥ doṣaḥ .
tatra pratyayalakṣaṇapratiṣedhaḥ .
tatra pratyayalakṣaṇam kāryam prāpnoti .
tasya pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
hrasvasya piti kṛti tuk bhavati iti tuk prāpnoti .
siddham tu prasaktādarśanasya lopasañjñitvāt .
siddham etat .
katham .
prasaktādarśanam lopasañjñam bhavati iti vaktavyam .
yadi prasaktādarśanam lopasañjñam bhavati iti ucyate grāmaṇīḥ , senānīḥ : atra vṛddhiḥ prāpnoti .
prasaktādarśanam lopasañjñam bhavati ṣaṣṭhīnirdiṣṭasya .
yadi ṣaṣṭhīnirdiṣṭasya iti ucyate cāhalope eva iti avadhāraṇe cādilope vibhāṣā iti atra lopasañjñā na prāpnoti .
atha prasaktādarśanam lopasañjñam bhavati iti ucyamāne katham iva etat sidhyati .
kaḥ śabdasya prasaṅgaḥ .
yatra gamyate ca arthaḥ na ca prayujyate .
astu tarhi prasaktādarśanam lopasañjñam bhavati iti eva .
katham grāmaṇīḥ , senānīḥ .
yaḥ atra aṇaḥ prasaṅgaḥ kvipā asau bādhyate .