kvilugupadhātvacaṅparanirhrāsakutveṣu upasaṅkhyānam .
kvilugupadhātvacaṅparanirhrāsakutveṣu upasaṅkhyānam kartavyam .
kvau kim udāharaṇam .
kaṇḍūyateḥ apratyayaḥ kaṇḍūḥ iti .
na etat asti .
yalopavidhim prati na sthānivat .
idam tarhi : pipaṭhiṣateḥ apratyayaḥ pipaṭhīḥ .
na etat asti .
dīrghatvam prati na sthānivat .
idam tarhi : lāvayateḥ lauḥ , pāvayateḥ pauḥ .
na etat asti .
akṛtvā vṛddhyāvādeśau ṇilopaḥ .
pratyayalakṣaṇena vṛddhiḥ bhaviṣyati .
idam tarhi : lavam ācaṣṭe lavayati .
lavayateḥ apratyayaḥ lauḥ , pauḥ .
sthānivadbhāvāt ṇeḥ ūṭh na prāpnoti .
kvau luptam na sthānivat iti bhavati .
evam api na sidhyati .
katham .
kvau ṇilopaḥ ṇau akāralopaḥ .
tasya sthānivadbhāvāt ūṭh na prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
na evam vijñāyate : kvau luptam na sthānivat iti .
katham tarhi .
kvau vidhim prati na sthānivat .
luki kim udāharaṇam .
bimbam , badaram .
na etat asti .
puṃvadbhāvena api etat siddham .
idam tarhi : āmalakam .
etat api na asti .
vakṣyati etat : phale lugvacanānarthakyam prakṛtyantaratvāt iti .
idam tarhi : pañcabhiḥ paṭvībhiḥ krītaḥ pañcapaṭuḥ , daśapaṭuḥ iti .
nanu ca etat api puṃvadbhāvena eva siddham .
katham puṃvadbhāvaḥ .
bhasya aḍhe taddhite puṃvat bhavati iti .
bhasya iti ucyate .
yajādau ca bham bhavati na ca atra yajādim paśyāmaḥ .
pratyayalakṣaṇena yajādiḥ .
varṇāśraye na asti pratyayalakṣaṇam .
evam tarhi ṭhakchasoḥ ca iti evam bhaviṣyati .
ṭakchasoḥ ca iti ucyate .
na ca atra ṭakchasau paśyāmaḥ .
pratyayalakṣaṇena .
na lumatā tasmin iti pratyayalakṣaṇasya pratiṣedhaḥ .
na khalu api ṭhak eva krītapratyayaḥ krītādyarthāḥ eva vā taddhitāḥ .
kim tarhi .
anye api taddhitāḥ ye lukam prayojayanti : pañcendrāṇyaḥ devatāḥ asya iti pañcendraḥ , daśendraḥ , pañcāgniḥ , daśāgniḥ .
upadhātve kim udāharaṇam .
pipaṭhiṣateḥ apratyayaḥ pipaṭhīḥ iti .
na etat asti .
dīrghavidhim prati na sthānivat .
idam tarhi: saurī balākā .
na etat asti .
yalopavidhim prati na sthānivat .
idam tarhi : pārikhīyaḥ .
caṅparanirhrāse ca upasaṅkhyanam kartavyam .
vāditavantam prayojitavān : avīvadat vīṇām parivādakena .
kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .
yaḥ asau ṇau ṇiḥ lupyate tasya sthānivadbhāvāt hrasvatvam na prāpnoti .
nanu ca etat api upadhātvavidhim prati na sthānivat iti eva siddham .
viśeṣe etat vaktavyam .
kva .
pratyayavidhau iti .
iha mā bhūt : paṭayati laghayati iti .
kutve ca upasaṅkhyanam kartavyam .
arcayateḥ arkaḥ , marcayateḥ markaḥ .
na etat ghañantam .
auṇādikaḥ eṣaḥ kaśabdaḥ .
tasmin āṣṭamikam kutvam .
etat api ṇicā vyavahitatvāt na prāpnoti .