Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.58.2
na padāntadvirvacanavareyalopasvarasavarṇānusvāradīrghajaścarvidhiṣu
Aṣṭādhyāyī 1.1.58
Vṛtti Patañjali

pratiṣedhe svaradīrghayalopeṣu lopājādeśaḥ na sthānivat .

pratiṣedhe svaradīrghayalopeṣu lopājādeśaḥ na sthānivat iti vaktavyam .

svara : ākarṣikaḥ , cikīrṣakaḥ , jihīrṣakaḥ .

yaḥ hi anyaḥ ādeśaḥ sthānivat eva asau bhavati : pañcāratnyaḥ , daśāratnyaḥ .

svara .

dīrgha : pratidīvnā pratidīvne .

yaḥ hi anyaḥ ādeśaḥ sthānivat eva asau bhavati : kiryoḥ , giryoḥ .

dīrgha .

yalopa : brāhmaṇakaṇḍūtiḥ , kṣatriyakaṇḍūtiḥ .

yaḥ hi anyaḥ ādeśaḥ sthānivat eva asau bhavati : vāyvoḥ , adhvaryvoḥ iti .

tat tarhi vaktavyam .

na vaktavyam .

iha hi lopaḥ api prakṛtaḥ ādeśaḥ api .

vidhigrahaṇam api prakṛtam anuvartate .

dīrghādayaḥ api nirdiśyante .

kevalam atra abhisambandhamātram kartavyam : svaradīrghayalopavidhiṣu lopājādeśaḥ na sthānivat iti .

ānupūrvyeṇa sanniviṣṭānām yatheṣṭam abhisambandhaḥ śakyate kartum .

na ca etani ānupūrvyeṇa sanniviṣṭāni .

anānupūrvyeṇa api sanniviṣṭānām yatheṣtam abhisambandhaḥ bhavati .

tat yathā : anaḍvāham udahāri yā tvam harasi śirasā kumbham bhagini sācīnam abhidhāvantam adrākṣīḥ iti .

tasya yatheṣtam abhisambandhaḥ bhavati : udahāri bhagini yā tvam kumbham harasi śirasā anaḍvāham sācīnam abhidhāvantam adrākṣīḥ iti .