Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.58.1
na padāntadvirvacanavareyalopasvarasavarṇānusvāradīrghajaścarvidhiṣu
Aṣṭādhyāyī 1.1.58
Vṛtti Patañjali

padāntavidhim prati na sthānivat iti ucyate .

tatra vetasvān iti ruḥ prāpnoti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

bhasañjñā atra bādhikā bhaviṣyati : tasau matvarthe iti .

akārāntam etat bhasañjñām prati .

padasañjñām prati sakārāntam .

nanu ca evam vijñāsyate : yaḥ samprati padāntaḥ iti .

karmasādhanasya vidhiśabdasya upādāne etat evam syāt .

ayam ca vidhiśabdaḥ asti eva karmasādhanaḥ : vidhīyate vidhiḥ .

asti bhāvasādhanaḥ : vidhānam vidhiḥ iti .

tatra bhāvasādhanasya upādāne eṣaḥ doṣaḥ bhavati .

iha ca : brahmabandhvā brahmabandhvai : dhakārasya jaśtvam prāpnoti .

asti punaḥ kim cit bhāvasādhanasya vidhiśabdasya upādāne sati iṣṭam saṅgṛhītam āhosvit doṣāntam eva .

asti iti āha .

iha kāni santi yāni santi kau staḥ , yau staḥ iti yaḥ asau padāntaḥ yakāraḥ vakāraḥ vā śrūyeta saḥ na śrūyate .

ṣaḍikaḥ ca api siddhaḥ bhavati .

vācikaḥ tu na sidhyati .

astu tarhi karmasādhanaḥ .

yadi karmasādhanaḥ ṣaḍikaḥ na sidhyati .

astu tarhi bhāvasādhanaḥ .

vācikaḥ na sidhyati .

vācikaṣaḍikau na saṃvadete .

kartavyaḥ atra yatnaḥ .

katham brahmabandhvā brahmabandhvai. ubhayataḥ āśraye na antādivat iti .

katham vetasvān .

na evam vijñāyate : padasya antaḥ padāntaḥ padantavidhim prati iti .

katham tarhi .

pade antaḥ padāntaḥ padāntavidhim prati iti .

atha vā yathā eva anyāni api padakāryāṇi upaplavante rutvam jaśtvam ca evam idam api padakāryam upaploṣyate .

kim. bhasañjñā nāma .

vare yalopavidhim prati na sthānivat bhavati iti ucyate .

tatra te apsu yāyāvaraḥ pravapeta piṇḍān avarṇalopavidhim prati sthānivat syāt .

na eṣaḥ doṣaḥ .

na evam vijñāyate : vare yalopavidhim prati na sthānivat bhavati iti .

katham tarhi .

vare ayalopavidhim prati iti .

kim idam ayalopavidhim prati iti .

avarṇalopavidhim prati yalopavidhim ca prati iti .

atha vā yogavibhāgaḥ kariṣyate : vare luptam na sthānivat .

tataḥ yalopavidhim ca prati na sthānivat iti .

yalope kim udāharaṇam .

kaṇḍūyateḥ apratyayaḥ kaṇḍūḥ iti .

na etat asti .

kvau luptam na sthānivat .

idam tarhi : saurī balākā .

na etat asti .

upadhātvavidhim prati na sthānivat .

idam tarhi prayojanam : ādityaḥ .

na etat asti .

pūrvatrāsiddhe na sthānivat .

idam tarhi : kaṇḍūtiḥ , valgūtiḥ .

na etat asti prayojanam .

kaṇḍūyā valgūyā iti bhavitavyam .

idam tarhi : kaṇḍūyateḥ ktic : brāhmaṇakaṇḍūtiḥ , kṣatriyakaṇḍūtiḥ .