Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.56.4
sthānivadādeśo'nalvidhau
Aṣṭādhyāyī 1.1.56
Vṛtti Patañjali

kim punaḥ ādeśini ali āśrīyamāṇe pratiṣedhaḥ bhavati āhosvit aviśeṣeṇa ādeśe ādeśini ca .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

ādeśyalvidhipratiṣedhe kuruvadhapibām guṇavṛddhipratiṣedhaḥ .

ādeśyalvidhipratiṣedhe kuruvadhapibām guṇavṛddhipratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .

kuru iti atra sthānivadbhāvāt aṅgasañjñā śvāśrayam ca laghūpadhatvam .

tatra laghūpadhaguṇaḥ prāpnoti .

vadhakam iti atra sthānivadbhāvāt aṅgasañjñā śvāśrayam ca adupadhatvam .

tatra vṛddhiḥ prāpnoti .

piba iti atra sthānivadbhāvāt aṅgasañjñā śvāśrayam ca laghūpadhatvam .

tatra guṇaḥ prāpnoti .

astu tarhi aviśeṣeṇa ādeśe ādeśini ca .

ādeśyādeśe iti cet suptiṅkṛdatidiṣṭeṣu upasaṅkhyānam .

ādeśyādeśe iti cet suptiṅkṛdatidiṣṭeṣu upasaṅkhyānam kartavyam .

sup : vṛkṣāya plakṣāya .

sthānivadbhāvāt supsañjñā svāśrayam ca yañāditvam .

tatra pratiṣedhaḥ prāpnoti .

sup .

tiṅ : aruditām aruditam arudita .

sthānivadbhāvāt sārvadhātukasañjñā svāśrayam ca valāditvam .

tatra pratiṣedhaḥ prāpnoti .

tiṅ .

kṛdatidiṣṭam : bhuvanam , suvanam , dhuvanam .

sthānivadbhāvāt pratyayasañjñā svāśrayam ca ajāditvam .

tatra pratiṣedhaḥ prāpnoti .

kim punaḥ atra jyāyaḥ .

ādeśini ali āśrīyamāṇe pratiṣedhaḥ iti jyāyaḥ .

kutaḥ etat .

tathā hi ayam viśiṣṭam sthānikāryam ādeśe atidiśati guruvat guruputre iti yathā .

tat yathā : guruvat guruputre vartitavyam anyatra ucchiṣṭabhojanāt pādopasaṅgrahaṇāc ca iti .

yadi ca guruputraḥ api guruḥ bhavati tat api kartavyam .

astu tarhi ādeśini ali āśrīyamāṇe pratiṣedhaḥ .

nanu ca uktam ādeśyalvidhipratiṣedhe kuruvadhapibām guṇavṛddhipratiṣedhaḥ iti .

na eṣaḥ doṣaḥ .

karotau taparakaraṇanirdeśāt siddham .

pibatiḥ adantaḥ .

vadhakam iti na ayam ṇvul .

anyaḥ ayam akaśabdaḥ kit auṇādikaḥ rucakaḥ iti yathā .