Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.56.2
sthānivadādeśo'nalvidhau
Aṣṭādhyāyī 1.1.56
Vṛtti Patañjali

kimartham punaḥ idam ucyate .

sthānyādeśapṛthaktvāt ādeśe sthānivadanudeśaḥ guruvat guruputre iti yathā .

anyaḥ sthānī anyaḥ ādeśaḥ .

sthānyādeśapṛthaktvāt etasmāt kāraṇāt sthānikāryam ādeśe na prāpnoti .

tatra kaḥ doṣaḥ .

āṅaḥ yamahanaḥ ātmanepadam bhavati iti hanteḥ eva syāt vadheḥ na syāt .

iṣyate ca vadheḥ api syāt iti .

tat ca antareṇa yatnam na sidhyati .

tasmāt .

sthānivadanudeśaḥ .

evamartham idam ucyate .

guruvat guruputraḥ iti yathā .

tat yathā guruvat asmin guruputre vartitavyam iti gurau yat kāryam tat guruputre atidiśyate , evam iha api sthānikāryam ādeśe atidiśyate .

na etat asti prayojanam .

lokataḥ etat siddham .

tat yathā loke yaḥ yasya prasaṅge bhavati labhate asau tatkāryāṇi .

tat yathā upādhyāyasya śiṣyaḥ yājyakulāni gatvā agrāsanādīni labhate .

yadi api tāvat loke eṣaḥ dṛṣṭāntaḥ dṛṣṭāntasya api tu puruṣārambhaḥ nivartakaḥ bhavati .

asti ca iha kaḥ cit puruṣārambhaḥ .

asti iti āha .

kaḥ .

svarūpavidhiḥ .

hanteḥ ātmanepadam ucyamānam hanteḥ eva syāt vadheḥ na syāt .

evam tarhi ācāryapravṛttiḥ jñāpayati sthānivat ādeśaḥ bhavati iti yat ayam yuṣmadasmadoḥ anādeśe iti ādeśapratiṣedham śāsti .

katham kṛtvā jñāpakam .

yuṣmadasmadoḥ vibhaktau kāryam ucyamānam kaḥ prasaṅgaḥ yat ādeśe syāt .

paśyati tu ācāryaḥ sthānivat ādeśaḥ bhavati iti .

ataḥ ādeśe pratiṣedham śāsti .

idam tarhi prayojanam : analvidhau iti pratiṣedham vakṣyāmi iti , iha mā bhūt : dyauḥ , panthāḥ , saḥ iti .

etat api na asti prayojanam .

ācāryapravṛttiḥ jñāpayati alvidhau sthānivadbhāvaḥ na bhavati iti yat ayam adaḥ jagdhiḥ lyap ti kiti iti ti kiti iti eva siddhe lyabgrahaṇam karoti .

tasmāt na arthaḥ anena yogena .