Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.56.1
sthānivadādeśo'nalvidhau
Aṣṭādhyāyī 1.1.56
Vṛtti Patañjali

vatkaraṇam kimartham .

sthānī ādeśaḥ analvidhau iti iyati ucyamāne sañjñādhikaraḥ ayam tatra sthānī ādeśasya sañjñā syāt .

tatra kaḥ doṣaḥ .

āṅaḥ yamahanaḥ ātmanepadam bhavati iti vadheḥ eva syāt .

hanteḥ na syāt .

vatkaraṇe punaḥ kriyamāṇe na doṣaḥ bhavati .

sthānikāryam ādeśe atidiśyate guruvat guruputraḥ iti yathā .

atha ādeśagrahaṇam kimartham .

sthānivat analvidhau iti iyati ucyamāne kaḥ idānīm sthānivat syāt .

yaḥ sthāne bhavati .

kaḥ ca sthāne bhavati .

ādeśaḥ .

idam tarhi prayojanam ādeśamātram sthānivat yathā syāt .

ekadeśavikṛtasya upasaṅkhyānam codayiṣyati .

tat na vaktavyam bhavati .

atha vidhigrahaṇam kimartham. sarvavibhaktyantaḥ samāsaḥ yathā vijñāyeta : alaḥ parasya vidhiḥ alvidhiḥ , alaḥ vidhiḥ alvidhiḥ , ali vidhiḥ alvidhiḥ , alā vidhiḥ alvidhiḥ iti .

na etat asti prayojanam .

prātipadikarnirdeśaḥ ayam .

prātipadikarnirdeśāḥ ca arthatantrāḥ bhavanti .

na kāṃ cit prādhānyena vibhaktim āśrayanti .

tatra prātipadikārthe nirdiṣṭe yām yām vibhaktim āśrayitum buddhiḥ upajāyate sā sā āśrayitavyā .

idam tarhi prayojanam : uttarapadalopaḥ yathā vijñāyeta : alam āśrayate alāśṛayaḥ , alāśrayaḥ vidhiḥ alvidhiḥ iti .

yatra prādhānyena al āśrīyate tatra eva pratiṣedhaḥ syāt .

yatra viśeṣaṇatvena al āśrīyate tatra pratiṣedhaḥ na syāt .

kim prayojanam .

pradīvya prasīvya iti valādilakṣaṇaḥ iṭ mā bhūt iti .