Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.50.4
sthāne'ntaratamaḥ
Aṣṭādhyāyī 1.1.50
Vṛtti Patañjali

pratyātmavacanam ca .

pratyātmam iti ca vaktavyam .

kim prayojanam .

yaḥ yasya antaratamaḥ sa tasya sthāne yathā syāt anyasya antaratamaḥ anyasya sthāne mā bhūt iti .

pratyātmavacanam aśiṣyam svabhāvasiddhatvāt .

pratyātmavacanam aśiṣyam .

kim kāraṇam .

svabhāvasiddhatvāt .

svabhāvataḥ etat siddham .

tat yathā : samājeṣu samāśeṣu samavāyeṣu ca āsyatām iti ucyate .

na ca ucyate pratyātmam iti pratyātmam ca āsate .

antaratamavacanam ca .

antaratamavacanam ca aśiṣyam .

yogaḥ ca api ayam aśiṣyaḥ .

kutaḥ .

svabhāvasiddhatvāt eva .

tat yathā : samājeṣu samāśeṣu samavāyeṣu ca āsyatām iti ukte na eva kṛśāḥ kṛśaiḥ saha āsata na pāṇḍavaḥ pāṇḍubhiḥ .

yeṣām eva kim cit arthakṛtam āntaryam taiḥ eva saḥ āsate .

tathā gāvaḥ divasam caritavatyaḥ yaḥ yasyāḥ prasavaḥ bhavati tena saha śerate .

tathā yāni etāni goyuktakāni saṅghuṣṭakāni bhavanti tāni anyonyam paśyanti sabdam kurvanti .

evam tāvat cetanāvatsu .

acetaneṣu api .

loṣṭaḥ kṣiptaḥ bāhuvegam gatvā na eva tiryak gacchati na ūrdhvam ārohati pṛthivīvikāraḥ pṛthivīm gacchati āntaryataḥ .

tathā yā etāḥ āntarikṣyaḥ sūkṣmāḥ āpaḥ tāsām vikāraḥ dhūmaḥ saḥ ākāśadeśe nivāte na eva tiryak gacchati na avāk avarohati abvikāraḥ apaḥ eva gacchati āntaryataḥ .

tathā jyotiṣaḥ vikāraḥ arciḥ ākāśadeśe nivāte suprajvalitaḥ na eva tiryak gacchati na avāk avarohati jyotiṣaḥ vikāraḥ jyotiḥ eva gacchati āntaryataḥ .