Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.50.3
sthāne'ntaratamaḥ
Aṣṭādhyāyī 1.1.50
Vṛtti Patañjali

kim punaḥ idam nirvartakam : antaratamāḥ anena nirvartyante , āhosvit pratipādakam : anyena nirvṛttānām anena pratipattiḥ .

kaḥ ca atra viśeṣaḥ .

sthāne antaratamanirvatake sthāninivṛttiḥ .

sthāne antaratamanirvatake sarvasthāninām nivṛttiḥ prāpnoti .

asya api prāpnoti : dadhi madhu .

astu .

na kaḥ cit anyaḥ ādeśaḥ pratinirdiśyate .

tatra āntaryataḥ dadhiśabdasya dadhiśabdaḥ eva madhuśabdasya madhuśabdaḥ eva ādeśaḥ bhaviṣyati .

yadi ca evam kva cit vairūpyam tatra doṣaḥ syāt : bisam bisam , musalam musalam .

iṇkoḥ iti ṣatvam prāpnoti .

api ca iṣṭā vyavasthā na prakalpeta .

tat yathā tapte bhrāṣṭre tilāḥ kṣiptāḥ muhūrtam api na avatiṣṭhante evam ime varṇāḥ muhūrtam api na avatiṣṭheran .

astu tarhi pratipādakam : anyena nirvṛttānām anena pratipattiḥ .

nirvṛttapratipattau nirvṛttiḥ .

nirvṛttapratipattau nirvṛttiḥ na sidhyati .

sarve sarvatra prāpnuvanti .

kim tarhi ucyate nirvṛttiḥ na sidhyati iti .

na sādhīyaḥ nirvṛttiḥ siddhā bhavati .

na brūmaḥ nirvṛttiḥ na sidhyati iti .

kim tarhi .

iṣṭā vyavasthā na prakalpeta .

na sarve sarvatra iṣyante .

idam idānīm kimartham syāt .

anarthakam ca .

anarthakam etat syāt .

yaḥ hi bhuktavantam brūyāt mā bhukthāḥ iti kim tena kṛtam syāt .

uktam vā .

kim uktam .

siddham tu ṣaṣṭhyadhikāre vacanāt iti .

ṣaṣṭhyadhikāre ayam yogaḥ kartvyaḥ : sthāne antaratamaḥ ṣaṣṭhīnirdiṣṭasya .