kimartham punaḥ idam ucyate .
sthāninaḥ ekatvanirdeśāt anekādeśanirdeśāt ca sarvaprasaṅgaḥ tasmāt sthānentaratamavacanam .
sthānī ekatvena nirdiśyate : akaḥ iti , anekaḥ ca punaḥ ādeśaḥ pratinirdiśyate : dīrghaḥ iti .
sthāninaḥ ekatvanirdeśāt anekādeśanirdeśāt ca sarvaprasaṅgaḥ .
sarve sarvatra prāpnuvanti .
iṣyate ca antaratamāḥ eva syuḥ iti .
tat ca antareṇa yatnam na sidhyati .
tasmāt sthāne antaratamaḥ iti vacanam niyamārtham .
evamartham idam ucyate .
asti prayojanam etat .
kim tarhi iti .
yathā punaḥ iyam antaratamanirvṛtttiḥ sā kim prakṛtitaḥ bhavati : sthānini antaratame ṣaṣṭhī , āhosvit ādeśataḥ : sthāne prāpyamāṇānām antaratamaḥ ādeśaḥ bhavati iti .
kutaḥ punaḥ iyam vicāraṇā .
ubhayathā api tulyā saṃhitā : sthānentaratama , uraṇ raparaḥ iti .
kim ca ataḥ .
yadi prakṛtitaḥ : ikaḥ yaṇ aci : yaṇām ye antaratamāḥ ikaḥ tatra ṣaṣṭhī , yatra ṣaṣṭhī tatra ādeśāḥ bhavanti iti iha eva syāt : dadhi atra madhu atra .
kumārī atra brahmabandhvartham iti atra na syāt .
ādeśataḥ punaḥ antaratamanirvṛttau satyām sarvatra ṣaṣṭhī , yatra ṣaṣṭhī tatra ādeśāḥ bhavanti iti sarvatra siddham bhavati .
tathā ikaḥ guṇavṛddhī : guṇavṛddhyoḥ ye antaratamāḥ ikaḥ tatra ṣaṣṭhī , yatra ṣaṣṭhī tatra ādeśāḥ bhavanti iti iha eva syāt : netā lavitā nāyakaḥ lāvakaḥ .
cetā stotā cāyakaḥ stāvakaḥ iti atra na syāt .
ādeśataḥ punaḥ antaratamanirvṛttau satyām sarvatra ṣaṣṭhī , yatra ṣaṣṭhī tatra ādeśāḥ bhavanti iti sarvatra siddham bhavati .
tathā ṛvarṇasya guṇavṛddhiprasaṅge guṇavṛddhyoḥ yat antaratamam ṛvarṇam tatra ṣaṣṭhī , yatra ṣaṣṭhī tatra ādeśāḥ bhavanti iti iha eva syāt : kartā hartā , āstārakaḥ , nipārakaḥ .
āstaritā niparitā kārakaḥ , hārakaḥ iti atra na syāt .
ādeśataḥ punaḥ antaratamanirvṛttau satyām sarvatra ṣaṣṭhī , yatra ṣaṣṭhī tatra ādeśāḥ bhavanti iti sarvatra siddham bhavati .
atha ādeśataḥ antaratamanirvṛttau satyām ayam doṣaḥ : vāntaḥ yi pratyaye : sthāninirdeśaḥ kartavyaḥ .
okāraukārayoḥ iti vaktavyam ekāraikārayoḥ mā bhūt iti .
prakṛtitaḥ punaḥ antaratamanirvṛttau satyām vāntādeśasya yā antaratamā prakṛtiḥ tatra ṣaṣṭhī , yatra ṣaṣṭhī tatra ādeśāḥ bhavanti iti antareṇa sthāninirdeśam siddham bhavati .
ādeśataḥ api antaratamanirvṛttau satyām na doṣaḥ .
katham .
vāntagrahaṇam na kariṣyate .
yi pratyaye ecaḥ ayādayaḥ bhavanti iti eva. yadi na kriyate ceyam , jeyam iti atra api prāpnoti .
kṣayyajayyau śakyārthe iti etat niyamārtham bhaviṣyati : kṣijyoḥ eva ecaḥ iti .
tayoḥ tarhi śakyārthāt anyatra api prāpnoti : kṣeyam pāpam jeyaḥ vṛṣalaḥ iti .
ubhayataḥ niyamaḥ vijñāsyate : kṣijyoḥ eva ecaḥ anayoḥ ca śakyāṛthe eva iti .
iha api tarhi niyamāt na prāpnoti : lavyam , pavyam avaśyalāvyam avaśyapāvyam iti .
tulyajātīyasya niyamaḥ .
kaḥ ca tulyajātīyaḥ .
yathājātīyakaḥ kṣijyoḥ ec .
kathañjātīyakaḥ kṣijyoḥ ec .
ekāraḥ .
evam api rāyam icchati raiyati atra api prāpnoti .
rāyiḥ chāndasaḥ .
dṛṣṭānuvidhiḥ chandasi bhavati .
ūdupadhayāḥ gohaḥ : ādeśataḥ antaratamanirvṛttau satyām upadhāgrahaṇam kartavyam .
prakṛtitaḥ punaḥ antaratamanirvṛttau satyām ūkārasya gohaḥ yā antaratamā prakṛtiḥ tatra ṣaṣṭhī , yatra ṣaṣṭhī tatra ādeśāḥ bhavanti iti antareṇa upadhāgrahaṇam siddham bhavati .
ādeśataḥ api antaratamanirvṛttau satyām na doṣaḥ .
kriyate etat nyāse eva .
radābhyām niṣṭhātaḥ naḥ pūrvasya ca daḥ : ādeśataḥ antaratamanirvṛttau satyām takāragrahaṇam kartavyam .
prakṛtitaḥ punaḥ antaratamanirvṛttau satyām nakārasya niṣṭhāyām yā antaratamā prakṛtiḥ tatra ṣaṣṭhī , yatra ṣaṣṭhī tatra ādeśāḥ bhavanti iti antareṇa takāragrahaṇam siddham bhavati .
ādeśataḥ api antaratamanirvṛttau satyām na doṣaḥ .
kriyate etat nyāse eva .