vidhyanityatvam anupapannam pratiṣedhasañjñākaraṇāt .

vidhyanityatvam na upapadyate : śuśāva , śuśuvatuḥ , śuśuvuḥ , śiśvāya , śiśviyatuḥ , śiśviyuḥ .

kim kāraṇam .

pratiṣedhasañjñākaraṇāt .

pratiṣedhasya iyam sañjñā kriyate .

tena vibhāṣāpradeśeṣu pratiṣedhasya eva sampratyayaḥ syāt .

siddham tu prasajyapratiṣedhāt .

siddham etat .

katham .

prasajyapratiṣedhāt .

prasajya kim cit na vā iti ucyate .

tena ubhayam bhaviṣyati .

vipratiṣiddham tu .

vipratiṣiddham tu bhavati .

atra na jñāyate : kena abhiprāyeṇa prasajati kena nivṛttim karoti iti .

na vā prasaṅgasāmarthyāt anyatra pratiṣedhaviṣayāt .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

prasaṅgasāmarthyāt .

prasaṅgasāmarthyāt ca vidhiḥ bhaviṣyati anyatra pratiṣedhaviṣayāt pratiṣedhasāmarthyāt ca pratiṣedhaḥ bhaviṣyati anyatra vidhiviṣayāt .

tat etat kva siddham bhavati .

yā aprāpte vibhāṣā .

yā hi prāpte kṛtasāmarthyaḥ tatra pūrveṇa vidhiḥ iti kṛtvā pratiṣedhasya eva sampratyayaḥ syāt .

etat api siddham .

katham .

vibhāṣā iti mahatīsañjñā kriyate .

sañjñā ca nāma yataḥ na laghīyaḥ .

kutaḥ etat .

laghvartham hi sañjñākaraṇam .

tatra mahatyāḥ sañjñāyāḥ karaṇe etat prayojanam ubhayoḥ sañjñā yathā vijñāyeta : na iti ca vā iti ca .

tatra yā tāvat aprāpte vibhāṣā tatra pratiṣedhyam na asti iti kṛtvā vā iti anena vikalpaḥ bhaviṣyati .

yā hi prāpte vibhāṣā tatra ubhayam upasthitam bhavati : na iti ca vā iti ca .

tatra na iti anena pratiṣiddhe vā iti anena vikalpaḥ bhaviṣyati .

evam api

vipratiṣedhayoḥ yugapadvacanānupapattiḥ .

vipratiṣedhayoḥ yugapadvacanam na upapadyate : śuśāva śuśuvatuḥ śuśuvuḥ śiśvāya śiśviyatuḥ śiśviyuḥ .

kim kāraṇam .

bhavati iti cet na pratiṣedhaḥ .

bhavati iti cet pratiṣedhaḥ na prāpnoti .

na iti cet na vidhiḥ .

na it cet vidhiḥ na sidhyati .

siddham tu pūrvasya uttareṇa bādhitatvāt .

siddham etat. katham .

pūrvavidhim uttarvidhiḥ bādhate .

itikaraṇaḥ arthanirdeśāṛthaḥ iti uktam .