Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.44.2
na vā-iti vibhāṣā
Aṣṭādhyāyī 1.1.44
Vṛtti Patañjali

samānaśabdapratiṣedhaḥ .

samānaśabdānām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ : navā kuṇḍikā navā ghaṭikā iti .

kim ca syāt yadi eteṣām api vibhāṣāsañjñā syāt .

vibhāṣā diksamāse bahuvrīhau : dakṣiṇapūrvasyām śālāyām .

acirakṛtāyām sampratyayaḥ syāt .

na vā vidhipūrvakatvāt pratiṣedhasamapratyayaḥ yathā loke .

na vā eṣaḥ doṣaḥ .

kim kāraṇam .

vidhipūrvakatvāt .

vidhāya kim cit na vā iti ucyate .

tena pratiṣedhavācinaḥ samapratyayaḥ bhavati .

tat yathā loke : grāmaḥ bhavatā gantavyaḥ na vā .

na iti gamyate .

asti kārṇam yena loke pratiṣedhavācinaḥ samapratyayaḥ bhavati .

kim kāraṇam .

viliṅgam hi bhavān loke nirdeśam karoti .

āṅga hi samānaliṅgaḥ nirdeśaḥ kriyatām pratyagravācinaḥ sampratyayaḥ bhaviṣyati .

tat yathā : grāmaḥ bhavatā gantavyaḥ navaḥ .

pratyagraḥ iti gamyate .

etat ca eva na jānīmaḥ : kva cit vyākaraṇe samānaliṅgaḥ nirdeśaḥ kriyate iti .

api ca kāmacāraḥ prayoktuḥ śabdānām abhisambandhe .

tat yathā : yavāgūḥ bhavatā bhoktavyā navā .

yadā yavāgūśabdaḥ bhujinā abhisambadhyate bhujiḥ navāśabdena tadā pratiṣedhavācinaḥ sampratyayaḥ bhavati : yavāgūḥ bhavatā bhoktavyā navā .

na iti gamyate .

yadā yavāgūśabdaḥ navāśabdena abhisambadhyate na bhujinā tadā pratyagravācinaḥ sampratyayaḥ bhavati : yavāgūḥ navā bhavatā bhoktavyā .

pratyagrā iti gamyate .

na ca iha vayam vibhāṣāgrahaṇena sarvādīni abhisambadhnīmaḥ : diksamāse bahuvrīhau sarvādīni vibhāṣā bhavanti iti .

kim tarhi .

bhavatiḥ abhisambadhyate : diksamāse bahuvrīhau sarvādīni bhavanti vibhāṣā iti .