Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.27.4
sarva-ādīni sarvanāmāni
Aṣṭādhyāyī 1.1.27
Vṛtti Patañjali

atha ubhasya sarvanāmatve kaḥ arthaḥ .

ubhasya sarvanāmatve akajarthaḥ .

ubhasya sarvanāmatve akajarthaḥ pāṭhaḥ kriyate : ubhakau .

kim ucyate akajarthaḥ iti na punaḥ anyāni api sarvanāmakāryāṇi .

anyābhāvaḥ dvivacanaṭābviṣayatvāt .

anyeṣām sarvanāmkāryāṇām abhāvaḥ .

kim kāraṇam .

dvivacanaṭābviṣayatvāt .

ubhaśabdaḥ ayam dvivacanaṭābviṣayaḥ .

anyāni ca sarvanāmakāryāṇi ekavacanabahuvacaneṣu ucyante .

yadā punaḥ ayam ubhaśabdaḥ dvivacanaṭābviṣayaḥ kaḥ idānīm asya anyatra bhavati .

ubhayaḥ anyatra .

ubhayaśabdaḥ asya anyatra bahvati .

ubhaye devamanuṣyāḥ , ubhayaḥ maṇiḥ iti .

kim ca syāt yadi atra akac na syāt .

kaḥ prasajyeta .

kaḥ ca idānīm kākacoḥ viśeṣaḥ .

ubhaśabdaḥ ayam dvivacanaṭābviṣayaḥ iti uktam .

tatra akaci sati akacaḥ tanmadhyapatitatvāt śakyate etat vaktum : dvivacanaparaḥ ayam iti .

ke punaḥ sati na ayam dvivacanaparaḥ syāt .

tatra dvivacanaparatā vaktavyā .

yathā eva tarhi ke sati na ayam dvivacanaparaḥ evam āpi api sati na ayam dvivacanaparaḥ syāt .

tatra api dvivacanaparatā vaktavyā .

avacanāt api tatparavijñānam .

antareṇa api vacanam āpi dvivacanaparaḥ ayam bhaviṣyati .

kim vaktavyam etat .

na hi .

katham anucyamānam gaṃsyate .

ekādeśe kṛte dvivacanaparaḥ ayam antādivadbhāvena .

avacanāt āpi tatparavijñānam iti cet ke api tulyam .

avacanāt āpi tatparavijñānam iti cet ke api antareṇa vacanam dvivacanaparaḥ bhaviṣyati .

katham .

svārthikāḥ pratyayāḥ prakṛtitaḥ aviśiṣṭāḥ bhavanti iti prakṛtigrahaṇena svārthikānām api grahaṇam bhavati .

atha bhavataḥ sarvanāmatve kāni projanāni .

bhavataḥ akaccheṣātvāni .

bhavataḥ akaccheṣātvāni prayojanāni .

akac : bhavakān .

śeṣaḥ : saḥ ca bhavān ca bhavantau .

ātvam : bhavādṛk iti .

kim punaḥ idam parigaṇanam āhosvit udāharaṇamātram .

udāharaṇamātram iti āha .

tṛtīyādayaḥ api hi iṣyante .

sarvanāmnaḥ tṛtīyā ca : bhavatā hetunā , bhavataḥ hetoḥ iti .