sañjñopasarjanapratiṣedhaḥ .
sañjñopasarjanībhūtānām sarvādīnām pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
sarvaḥ nāma kaḥ cit .
tasmai sarvāya dehi .
atisarvāya dehi .
saḥ katham kartavyaḥ .
pāṭhāt paryudāsaḥ paṭhitānām sañjñākaraṇam .
pāṭhāt eva paryudāsaḥ kartavyaḥ .
śuddhānām paṭhitānām sañjñā kartavyā .
sarvādīni sarvanāmasañjñāni bhavanti .
sañjñopasarjanībhūtāni na sarvādīni .
kim aviśeṣeṇa .
na iti āha .
viśeṣeṇa ca .
kim prayojanam .
sarvādyānantaryakāryārtham .
sarvādīnām ānantaryeṇa yat ucyate kāryam tat api sañjñopasarjanībhūtānām mā bhūt iti .
kim prayojanam .
prayojanam ḍatarādīnām adbhāve .
ḍatarādīnām adbhāve prayojanam .
atikrāntam idam bṛāhmaṇakulam katarat , atikataram brāhmaṇakulam iti .
tyadādividhau ca .
tyadādividhau ca prayojanam .
atikrāntaḥ ayam brāhmaṇaḥ tam atitat brāhmaṇaḥ iti .
sañjāpratiṣedhaḥ tāvat na vaktavyaḥ .
upariṣṭāt yogavibhāgaḥ kariṣyate .
pūrvaparāvaradakṣiṇottarāparādharāṇi vyavasthāyām .
tataḥ asañjñāyām iti .
sarvādīni iti evam yāni anukrāntāni asañjñāyām tāni draṣṭavyāni .
upasarjanapratiṣedhaḥ ca na kartavyaḥ .
anupasarjanāt iti eṣaḥ yogaḥ pratyākhyāyate .
tam evam abhisambhantsyāmaḥ : anupasarjana* a* at iti .
kim idam a* at iti .
akārātkārau śiṣyamāṇau anupasarjanasya draṣṭavyau .
yadi evam atiyuṣmat atyasmat iti na sidhyati .
praśliṣṭanirdeśaḥ ayam : anupasarjana* a* a* at iti .
akārāntāt akārātkārau śiṣyamāṇau anupasarjanasya draṣṭavyau .
atha vā aṅgādhikāre yat ucyate gṛhyamāṇavibhakteḥ tat bhavati .
yadi evam paramapañca paramasapta ṣaḍbhyaḥ luk iti luk na prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
ṣaṭpradhānaḥ eṣaḥ samāsaḥ .
iha tarhi priyasakthnā brāhmaṇena anaṅ na prāpnoti .
saptamīnirdiṣṭe yat ucyate prakṛtavibhaktau tat bhavati .
yadi evam atitat , atitadau , atitadaḥ iti atvam prāpnoti .
tat ca api vaktavyam .
na vaktavyam .
iha tāvat adḍ ḍatarādibhyaḥ pañcabhyaḥ iti pañcamī aṅgasya iti ṣaṣṭhī .
tatra aśakyam vivibhaktitvāt ḍatarādibhyaḥ iti pañcamyā aṅgam viśeṣayitum .
tatra kim anyat śakyam viśeṣayitum anyat ataḥ vihitāt pratyayāt .
ḍatarādibhyaḥ yaḥ vihitaḥ iti .
iha idānīm asthidadhisakhthyakṣṇām anaṅ udāttaḥ iti tyadādīnām aḥ bhavati iti asthyādīnām iti eṣā ṣaṣṭhī aṅgasya iti api tyadādīnām iti api ṣaṣṭhī aṅgasya iti api .
tatra kāmacāraḥ : gṛhyamāṇena vā vibhaktim viśeṣayitum aṅgena vā .
yāvatā kāmacāraḥ iha tāvat asthidadhisakhthyakṣṇām anaṅ udāttaḥ iti aṅgena vibhaktim viśeṣayiṣyāmaḥ asthyādibhiḥ anaṅam : aṅgasya vibhaktau anaṅ bhavati asthyādīnām iti .
iha idānīm tyadādīnām aḥ bhavati iti gṛhyamāṇena vibhaktim viśeṣayiṣyāmaḥ aṅgena akāram : tyadādīnām vibhaktau aḥ bhavati aṅgasya iti .
yadi evam atisaḥ : atvam na prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
tyadādipradhānaḥ eṣaḥ samāsaḥ .
atha vā na idam sañjñākaraṇam .
pāṭhaviśeṣaṇam idam : sarveṣām yāni nāmāni tāni sarvādīni .
sañjñopasarjane ca viśeṣe avatiṣṭhete .
yadi evam sañjñāśrayam yat kāryam tat na sidhyati : sarvanāmnaḥ smai , āmi sarvanāmnaḥ suṭ iti .
anvarthagrahaṇam tatra vijñāsyate : sarveṣām yat nāma tat sarvanāma .
sarvanāmnaḥ uttarasya ṅeḥ smai bhavati .
sarvanāmnaḥ uttarasya āmaḥ suṭ bhavati .
yadi evam sakalam , kṛtsnam , jagat iti atra api prāpnoti .
eteṣām ca api śabdānām ekaikasya saḥ saḥ viṣayaḥ .
tasmin tasmin viṣaye yaḥ yaḥ śabdaḥ vartate tasya tasya tasmin tasmin vartamānasya sarvanāmakāryam prāpnoti .
evam tarhi ubhayam anena kriyate .
pāṭhaḥ ca eva viśeṣyate sañjñā ca .
katham punaḥ ekena yatnena ubhayam labhyam .
labhyam iti āha .
katham. ekaśeṣanirdeśāt .
ekaśeṣanirdeśaḥ ayam : sarvādīni ca sarvādīni ca sarvādīni .
sarvanāmāni ca sarvanāmāni ca sarvanāmāni .
sarvādīni sarvanānasañjñāni bhavanti .
sarveṣām yāni ca nāmāni tāni sarvādīni .
sañjñopasarjane ca viśeṣe avatiṣṭhete .
atha vā mahatī iyam sañjñā kriyate .
sañjñā ca nāma yataḥ na laghīyaḥ .
kutaḥ etat .
laghvartham hi sañjñākaraṇam .
tatra mahatyāḥ sañjñāyāḥ karaṇe etat prayojanam anvarthasañjñā yathā vijñāyeta .
sarvādīni sarvanānasañjñāni bhavanti sarveṣām nāmāni iti ca ataḥ sarvanāmāni .
sañjñopasarjane ca viśeṣe avatiṣṭhete .