Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.20.1
dā-dhā ghv-adāp
Aṣṭādhyāyī 1.1.20
Vṛtti Patañjali

ghusañjñāyām prakṛtigrahaṇam śidartham .

ghusañjñāyām prakṛtigrahaṇam kartavyam .

dādhāprakṛtayaḥ ghusañjñā bhavanti iti vaktavyam .

kim prayojanam .

āttvabhūtānām iyam sañjñā kriyate .

sā āttvabhūtānām eva syāt anāttvabhūtānām na syāt .

nanu ca bhūyiṣthāni ghusañjñākāryāṇi ārdhadhātuke tatra ca ete āttvabhūtāḥ dṛśyante .

śidartham .

śidartham prakṛtigrahaṇam kartavyam .

śiti āttvam pratiṣidhyate tadartham : praṇidayate praṇidhayati iti .

bhāradvājīyāḥ paṭhanti ghusañjñāyām prakṛtigrahaṇam śidvikṛtārtham .

ghusañjñāyām prakṛtigrahaṇam kriyate .

kim prayojanam .

śidartham vikṛtārtham ca .

śiti udāhṛtam .

vikṛtārtham khalu api : praṇidātā praṇidhātā .

kim punaḥ kāraṇam na sidhyati .

lakṣaṇapratipadoktayoḥ pratipadoktasya eva iti pratipadam ye āttvabhūtāḥ teṣām eva syāt .

lakṣaṇena ye āttvabhūtāḥ teṣām na syāt .

atha kriyamāṇe api prakṛtigrahaṇe katham idam vijñāyate .

dādhāḥ prakṛtayaḥ āhosvit dādhām prakṛtayaḥ iti .

kim ca ataḥ .

yadi vijñāyate dādhāḥ prakṛtayaḥ iti saḥ eva doṣaḥ .

āttvabhūtānām eva syāt anāttvabhūtānām na syāt .

atha vijñāyate dādhām prakṛtayaḥ iti anāttvabhūtānām eva syāt āttvabhūtānām na syāt .

evam tarhi na evam vijñāyate dādhāḥ prakṛtayaḥ iti na api dādhām prakṛtayaḥ iti .

katham tarhi .

dādhāḥ ghusañjñāḥ bhavanti prakṛtayaḥ ca eṣām iti .

tat tarhi prakṛtigrahaṇam kartavyam .

na kartavyam .

idam prakṛtam arthagrahaṇam anuvartate .

kva prakṛtam .

īdūtau ca saptamyarthe iti .

tataḥ vakṣyāmi dādhāḥ ghu adāp .

arthe iti .

na evam śakyam .

dadātinā samānārthān rātirāsatidāśatimaṃhatiprīṇātiprabhṛtīn āhuḥ .

eteṣām api ghusañjñā prāpnoti .

tasmāt na evam śakyam .

na cet evam prakṛtigrahaṇam kartavyam .

śidarthena tāvat na arthaḥ prakṛtigrahaṇena .

avaśyam tatra mārtham prakṛtigrahaṇam kartavyam praṇimayate praṇyamayata iti evamartham .

tat purastāt apakrakṣyate : ghuprakṛtau māprakṛtau ca iti .

yadi prakṛtigrahaṇam kriyate praniminoti pranimīnāti atra api prāpnoti .

atha akriyamāṇe api prakṛtigrahaṇe iha kasmāt na bhavati : pranimātā pranimātum iti .

ākārāntasya ṅitaḥ grahaṇam vijñāsyate .

yathā eva tarhi akriyamāṇe prakṛtigrahaṇe ākārāntasya ṅitaḥ grahaṇam vijñāyate evam kriyamāṇe api prakṛtigrahaṇe ākārāntasya ṅitaḥ grahaṇam vijñāsyate .

vikṛtārthena ca api na arthaḥ .

doṣaḥ eva etasyāḥ paribhāṣāyāḥ lakṣaṇapratipadoktayoḥ pratipadoktasya eva iti gāmādāgrahaṇeṣu aviśeṣaḥ iti .