Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.19
īd-ūtau ca saptamy-arthe
Aṣṭādhyāyī 1.1.19
Vṛtti Patañjali

īdūtau saptamī iti eva .

īdūtau saptamī iti eva siddham .

na arthaḥ arthagrahaṇena .

lupte arthagrahaṇāt bhavet .

luptāyam saptamyām pragṛhyasañjñā na prāpnoti .

kva .

somo gaurī adhi śritaḥ .

iṣyate ca atra api syāt iti .

tat ca antareṇa yatnam na sidhyati iti evamartham arthagrahaṇam .

na atra saptamī lupyate .

kim tarhi .

pūrvasavarṇaḥ atra bhavati .

pūrvasya cet savarṇaḥ asau āḍāmbhāvaḥ prasajyate .

yadi pūrvasavarṇaḥ āṭ āmbhāvaḥ ca prāpnoti .

evam tarhi āha ayam īdūtau saptamī iti na sa asti saptamī īdūtau .

tatra vacanāt bhaviṣyati .

vacanāt yatra dīrghatvam .

na idam vacanāt labhyam. asti hi anyat etasya vacane prayojanam .

kim .

yatra saptamyāḥ dīrghatvam ucyate : dṛtim na śuṣkam sarasī śayānam iti .

sati prayojane iha na prāpnoti somo gaurī adhi śritaḥ iti .

tatra api sarasī yadi .

tatra api siddham .

katham .

yadi sarasīśabdasya pravṛttiḥ asti .

asti ca loke sarasīśabdasya pravṛttiḥ .

katham .

dakṣiṇāpathe hi mahānti sarāṃsi sarasyaḥ iti ucyante .

jñāpakam syāt tadantatve .

evam tarhi jñāpayati ācāryaḥ na pragṛhyasañjñāyām pratyayalakṣaṇam bhavati iti .

kim etasya jñāpane prayojanam .

kumāryoḥ agāram kumāryagāram , vadhvoḥ agāram vadhvagāram .

pratyayalakṣaṇena pragṛhyasañjñā na bhavati .

mā vā pūrvapadasya bhūt .

atha vā pūrvapadasya mā bhūt iti evamartham arthagrahaṇam : vāpyām aśvaḥ vāpyaśvaḥ , nadyām ātiḥ nadyātiḥ .

atha kriyamāṇe api arthagrahaṇe kasmāt eva atra na bhavati .

jahatsvārthā vṛttiḥ iti .

atha ajahatsvārthāyām vṛttau doṣaḥ eva .

ajahatsvārthāyām ca na doṣaḥ .

samudāyārthaḥ abhidhīyate .

īdutau saptamī iti eva lupte arthagrahaṇāt bhavet pūrvasya cet savarṇaḥ asau āḍāmbhāvaḥ prasajyate vacanāt yatra dīrghatvam tatra api sarasī yadi jñāpakam syāt tadantatve mā vā pūrvapadasya bhūt .