Premabase · Vyākaraṇa-mahābhāṣya · Adhyāya 1 · Pada 1
Show
Vṛtti
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
MBH 1.1.4.3
na dhātu-lopa ārdhadhātuke
Aṣṭādhyāyī 1.1.4
Vṛtti Patañjali

anārambhaḥ vā .

anārambhaḥ vā punaḥ asya yogasya nyāyyaḥ .

katham bebhiditā, marīmṛjakaḥ, kuṣubhitā samidhitā iti .

atra api akāralope kṛte tasya sthānivatvāt guṇavṛddhī na bhaviṣyataḥ .

yatra tarhi sthānivadbhāvaḥ na asti tadartham ayam yogaḥ vaktavyaḥ .

kva ca sthānivadbhāvaḥ na asti .

yatra halacoḥ ādeśaḥ: loluvaḥ popuvaḥ marīmṛjaḥ sarīsṛpaḥ iti .

atra api akāralope kṛte tasya sthānivatvāt guṇavṛddhī na bhaviṣyataḥ .

luki kṛte na prāpnoti .

idam iha sampradhāryam: luk kriyatām allopaḥ iti kim atra kartavyam .

paratvāt allopaḥ .

nityaḥ luk .

kṛte api allope prāpnoti akṛte api prāpnoti .

luk api anityaḥ .

katham .

anyasya kṛte allope prāpnoti anyasya akṛte .

śabdāntarasya ca prāpnuvan vidhiḥ anityaḥ bhavati .

anavakāśaḥ tarhi luk. sāvakāśaḥ luk .

kaḥ avakāśaḥ .

avaśiṣṭaḥ .

atham katham cit anavakāśaḥ luk syāt evam api na doṣaḥ .

allope yogavibhāgaḥ kariṣyate : ataḥ lopaḥ .

tataḥ yasya : yasya ca lopaḥ bhavati .

ataḥ iti eva .

kimartham idam .

lukam vakṣyati tadbādhanārtham .

tato halaḥ .

halaḥ uttarasya ca yasya lopaḥ bhavati iti .

iha api paratvāt yogavibhāgāt va lopaḥ lukam bādheta: kṛṣṇaḥ nonāva vṛṣabhaḥ yadi idam .

nonūyateḥ nonāva .

samānāśrayaḥ luk lopena bādhyate .

kaḥ ca samānāśrayaḥ .

yaḥ pratyayāśrayaḥ .

atra ca prāk eva pratyayotpatteḥ luk bhavati .

katham syadaḥ, praśrathaḥ, himaśrathaḥ, jīradānuḥ, nikucitaḥ iti .

uktam śeṣe .

kim uktam .

nipātanāt syadādiṣu .

pratyayāśratvāt anyatra siddham .

raki jyaḥ prasāraṇam iti .

nikucite api uktam sannipātalakṣaṇaḥ vidhiḥ animittam tadvighātasya iti .