parigaṇanam kartavyam .
yaṅyakkyavalope pratiṣedhaḥ .
yaṅyakkyavalope pratiṣedhaḥ vaktavyaḥ .
yaṅ: bebhiditā marīmṛjaḥ .
yak: kuṣubhitā magadhakaḥ .
kya: samidhitā dṛṣadakaḥ .
valope : jīradānuḥ .
kim prayojanam .
numlopasrivyanubandhalope apratiṣedhārtham .
numlope srivyanubandhalope ca pratiṣedhaḥ mā bhūt iti .
numlope: abhāji rāgaḥ upabarhaṇam .
sriveḥ : āsremāṇam .
anubandhalope : lūñ lavitā lavitum .
yadi parigaṇanam kriyate syadaḥ, praśrathaḥ, himaśrathaḥ iti atra api prāpnoti .
vakṣyati etat nipātanāt syadādiṣu iti .
tat tarhi parigaṇanam kartavyam .
na kartavyam .
numlope kasmāt na bhavati .
ikprakaraṇāt numlope vṛddhiḥ .
iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ na ca eṣā iglakṣaṇā vṛddhiḥ .
yadi iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ syadaḥ, praśrathaḥ, himaśrathaḥ iti atra na prāpnoti .
iha ca prāpnoti: avodaḥ, edhaḥ, odmaḥ iti .
nipātanāt syadādiṣu .
nipātanāt syadādiṣu pratiṣedhaḥ bhaviṣyati na ca bhaviṣyati .
yadi iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ srivyanubandhalope katham sriveḥ āsremāṇam lūñ lavitā .
pratyayāśrayatvāt anyatra siddham .
ārdhadhātukanimitte lope pratiṣedhaḥ na ca eṣaḥ ārdhadhātukanimittaḥ lopaḥ .
yadi ārdhadhātukanimitte lope pratiṣedhaḥ jīradānuḥ atra na prāpnoti .
raki jyaḥ prasāraṇam .
na etat jīveḥ rūpam .
raki etat jyaḥ prasāraṇam .
yāvatā ca idānīm raki jīveḥ api siddham bhavati .
katham upabarhaṇam .
bṛhiḥ prakṛtyantaram .
katham jñāyate bṛhiḥ prakṛtyantaram iti .
aci iti hi lopaḥ ucyate anajādau api dṛśyate: nibṛhyate .
aniṭi iti ca ucyate .
iḍādau api dṛśyate: nibarhitā nibarhitum iti .
ajādau api na dṛśyate: bṛṃhayati bṛṃhakaḥ .
tasmāt na arthaḥ parigaṇanena .
yadi parigaṇanam na kriyate bhedyate chedyate atra api prāpnoti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
dhātulope iti na evam vijñāyate: dhātoḥ lopaḥ dhātulopaḥ, dhātulope iti .
katham tarhi .
dhātoḥ lopaḥ asmin tat idam dhātulopam, dhātulope iti .
tasmāt iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ .
yadi tarhi iglakṣaṇayoḥ guṇavṛddhyoḥ pratiṣedhaḥ pāpacakaḥ, pāpaṭhakaḥ, magadhakaḥ, dṛṣadakaḥ atra na prāpnoti .
allopasya sthānivatvāt .
akāralope kṛte tasya sthānivatvāt guṇavṛddhī na bhaviṣyataḥ .