iggrahaṇam kimartham .
iggrahaṇam ātsandhyakṣaravyañjananivṛttyartham .
iggrahaṇam kriyate ākāranivṛttyartham sandhyakṣaranivṛttyartham vyañjananivṛttyartham ca. ākāranivṛttyartham tāvat .
yātā vātā .
ākārasya guṇaḥ prāpnoti .
iggrahaṇāt na bhavati .
sandhyakṣaranivṛttyartham .
glāyati mlāyati .
sandhyakṣarasya guṇaḥ prāpnoti .
iggrahaṇāt na bhavati .
vyañjananivṛttyartham .
umbhitā , umbhitum umbhitavyam .
vyañjanasya guṇaḥ prāpnoti .
iggrahaṇāt na bhavati .
ākāranivṛttyarthena tāvat nārthaḥ .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na ākārasya guṇaḥ bhavati iti yat ayam ātaḥ anupasarge kaḥ iti kakāram anubandham karoti .
katham kṛtvā jñāpakam .
kitkaraṇe etat prayojanam kiti iti ākāralopaḥ yathā syāt .
yadi ca ākārasya guṇaḥ syāt kitkaraṇam anarthakam syāt .
guṇe kṛte dvayoḥ akārayoḥ pararūpeṇa siddham rūpam syāt godaḥ , kambaladaḥ iti .
paśyati tu ācāryaḥ na ākārasya guṇaḥ bhavati iti .
tataḥ kakāram anubandham karoti .
sandhyakṣarārthena api na arthaḥ .
upadeśasāmarthyāt sandhyakṣarasya guṇaḥ na bhaviṣyati .
vyañjananivṛttyarthena api na arthaḥ .
ācāryapravṛttiḥ jñāpayati na vyañjanasya guṇaḥ bhavati iti yat ayam janeḥ ḍam śāsti .
katham kṛtvā jñāpakam .
ḍitkaraṇe etat prayojanam ḍiti iti ṭilopaḥ yathā syāt .
yadi vyañjansya guṇaḥ syāt ḍitkaraṇam anarthakam syāt .
guṇe kṛte trayāṇām akārāṇām pararūpeṇa siddham rūpam syāt : upasarajaḥ , mandurajaḥ iti .
paśyati tu ācāryaḥ na vyañjanasya guṇaḥ bhavati iti .
tataḥ janeḥ ḍam śāsti. na etāni santi prayojanāni .
yat tāvat ucyate kitkaraṇam jñāpakam ākārasya guṇaḥ na bhavati iti .
uttarārtham etat syāt .
tundaśokayoḥ parimṛjāpanudoḥ iti .
yat tarhi gāpoḥ ṭhak iti ananyārtham kakāram anubandham karoti .
yat api ucyate upadeśasāmarthyāt sandhyakṣarasya guṇaḥ na bhavati iti .
yadi yat yat sandhyakṣarasya prāpnoti tat tat upadeśasāmarthyāt bādhyate āyādayaḥ api tarhi na prāpnuvanti .
na eṣaḥ doṣaḥ .
yam vidhim prati upadeśaḥ anarthakaḥ sa vidhiḥ bādhyate .
yasya tu vidheḥ nimittam eva na asau bādhyate .
guṇam ca prati upadeśaḥ anarthakaḥ āyādīnām punaḥ nimittam eva .
yat api ucyate janeḥ ḍavacanam jñāpakam na vyañjanasya guṇaḥ bhavati iti .
siddhe vidhiḥ ārabhyamāṇaḥ jñāpakārthaḥ bhavati .
na ca janeḥ guṇena sidhyati .
kutaḥ hi etat janeḥ guṇaḥ ucyamānaḥ akāraḥ bhavati na punaḥ ekāraḥ vā syāt okāraḥ vā iti .
āntaryataḥ ardhamātrikasya vyañjanasya mātrikaḥ akāraḥ bhaviṣyati .
evam api anunāsikaḥ prāpnoti .
pararūpeṇa śuddhaḥ bhaviṣyati .
evam tarhi gameḥ api ayam ḍaḥ vaktavyaḥ .
gameḥ ca guṇaḥ ucyamānaḥ āntaryataḥ okāraḥ prāpnoti .
tasmāt iggrahaṇam kartavyam .
yadi iggrahaṇam kriyate dyauḥ , panthāḥ , saḥ , imam ite ete api ikaḥ prāpnuvanti .
sañjñayā vidhāne niyamaḥ .
sañjñayā ye vidhīyante teṣu niyamaḥ .
kim vaktavyam etat .
na hi .
katham anucyamānam gaṃsyate .
guṇavṛddhigrahaṇasāmarthyāt .
katham punaḥ antareṇa guṇavṛddhigrahaṇam ikaḥ guṇavṛddhī syātām .
prakṛtam guṇavṛddhigrahaṇam anuvartate .
kva prakṛtam .
vṛddhiḥ āt aic at eṅ guṇaḥ iti .
yadi tat anuvartate at eṅ guṇaḥ vṛddhiḥ ca iti adeṅām api vṛddhisañjñā prāpnoti .
sambandham anuvartiṣyate .
vṛddhiḥ āt aic .
at eṅ guṇaḥ vṛddhiḥ āt aic .
tataḥ ikaḥ guṇavṛddhī iti .
guṇavṛddhigrahaṇam anuvartate ādaijgrahaṇam nivṛttam .
atha vā maṇḍūkagatayaḥ adhikārāḥ .
yathā maṇḍūkāḥ utplutya utplutya gacchanti tadvat adhikārāḥ .
atha vā ekayogaḥ kariṣyate vṛddhiḥ āt aic at eṅ guṇaḥ iti .
tataḥ iko guṇavṛddhī iti .
na ca ekayoge anuvṛttiḥ bhavati .
atha vā anyavacanāt cakārākaraṇāt prakṛtāpavādaḥ vijñāyate yathā utsargeṇa prasaktasya apavādaḥ bādhakaḥ bhavati .
anyasyāḥ sañjñāyāḥ vacanāt cakārasya anukarṣaṇārthasya akaraṇāt prakṛtāyāḥ vṛddhisañjñāyāḥ guṇasañjña bādhikā bhaviṣyati yathā utsargeṇa prasaktasya apavādaḥ bādhakaḥ bhavati .
atha vā vakṣyati etat .
anuvartante ca nāma vidhayaḥ na ca anuvartanāt eva bhavanti .
kim tarhi yatnāt bhavanti .
atha vā ubhayam nivṛttam .
tat apekṣiṣyāmahe .