Premabase · Laghu-siddhānta-kaumudī · Prakaraṇa 55
Show
VṛttiGovind
LSK 1179
तीयप्रत्ययविधायकं विधिसूत्रम्
द्वेस्तीयः
Aṣṭādhyāyī 5.2.54
Vṛtti Varadarājācārya

डटोऽपवादः। द्वयोः पूरणो द्वितीयः।

Hindi commentary Govind Prasad Sharma · śrīdhara-mukhollāsinī

११७९- द्वेस्तीयः। द्वेः पञ्चम्यन्तं, तीयः प्रथमान्तं द्विपदमिदं सूत्रम्। सङ्ख्याया गुणस्य निमाने मयट् से सङ्ख्यायाः, तस्य पूरणे डट् से तस्य एवं पूरणे की अनुवृत्ति आती है। प्रत्ययः, परश्च, ड्याप्प्रातिपदिकात्, तद्धिताः और समर्थानां प्रथमाद्वा का अधिकार आता है।

पूरण अर्थ में द्वि शब्द से परे तीय प्रत्यय होता है।

द्वितीयः। दो संख्या का पूरण अर्थात् दूसरा। द्वयोः पूरणः लौकिक विग्रह और द्वि ओस् अलौकिक विग्रह है। द्वेस्तीयः से तीय प्रत्यय, प्रातिपदिकसंज्ञा, सुप् का लुक्, द्वितीय बना। सु, रुत्व विसर्ग करने पर द्वितीयः सिद्ध हुआ।