Premabase · Laghu-siddhānta-kaumudī · Prakaraṇa 46
Show
VṛttiGovind
LSK 1040
अण्-प्रत्ययविधायकं विधिसूत्रम्
संस्कृतं भक्षाः
Aṣṭādhyāyī 4.2.16
Vṛtti Varadarājācārya

सप्तम्यन्तादण् स्यात् संस्कृतेऽर्थे, यत्संस्कृतं भक्षाश्चेते स्युः।

भ्राष्ट्रेषु संस्कृताः भ्राष्ट्रा यवाः।

Hindi commentary Govind Prasad Sharma · śrīdhara-mukhollāsinī

१०४०- संस्कृतं भक्षाः। संस्कृतं प्रथमान्तं, भक्षाः प्रथमान्तं, द्विपदं सूत्रम्। तत्रोद्धृतममत्रेभ्यः से तत्र और प्राग्दीव्यतोऽण् से अण् की अनुवृत्ति आती है। प्रत्ययः, परश्च, ड्याप्रातिपदिकात्, तद्धिताः, समर्थानां प्रथमाद्वा आदि का अधिकार आ रहा है।

सप्तम्यन्त समर्थ प्रातिपदिक से 'उससे संस्कार किया गया' इस अर्थ में तद्धितसंज्ञक अण् प्रत्यय होता है परन्तु संस्कृत पदार्थ भक्ष अर्थात् खाने की वस्तु होनी चाहिए।

भ्राष्ट्राः। भट्ठी(भाड़) में भूनकर संस्कृत किये गये खाने योग्य जौ। भ्राष्ट्रेषु संस्कृताः भक्षाः। भ्राष्ट्र सुप् से संस्कृतं भक्षाः से अण्, अनुबन्धलोप, प्रातिपदिकसंज्ञा, सुप् का लुक्, णित् होने से आदिवृद्धि, यस्येति च से अकार का लोप करके, वर्णसम्मेलन, जस्, दीर्घ, सकार का रुत्वविसर्ग आदि होने पर भ्राष्ट्राः(यवाः) बना।