Premabase · Laghu-siddhānta-kaumudī · Prakaraṇa 40
Show
VṛttiGovind
LSK 956
समासान्ताज्विधायकं विधिसूत्रम्
अहस्सर्वैकदेशसंख्यातपुण्याच्च रात्रेः
Aṣṭādhyāyī 5.4.87
Vṛtti Varadarājācārya

एभ्यो रात्रेरच् स्याच्चात् सङ्ख्याव्ययादेः। अहर्ग्रहणं द्वन्द्वार्थम्।

Hindi commentary Govind Prasad Sharma · śrīdhara-mukhollāsinī

१५६- अहःसर्वैकदेशसङ्ख्यातपुण्याच्च रात्रेः। अहश्च सर्वश्च एकदेशश्च सङ्ख्यातश्च पुण्यश्च तेषां समाहारः- अहःसर्वैकदेशसङ्ख्यातपुण्यम्, तस्मात्। अहःसर्वैकदेशसङ्ख्यातपुण्यात् पञ्चम्यन्तं, च अव्ययपदं, रात्रेः षष्ठ्यन्तं, त्रिपदं सूत्रम्। तत्पुरुषस्याङ्गुलेः सङ्ख्याव्ययादेः से तत्पुरुषस्य, अच् प्रत्यन्ववपूर्वात् सामलोम्नः से अच् की अनुवृत्ति आती है और प्रत्ययः, परश्च, समासान्ताः का अधिकार आ ही रहा है।

अहन्, सर्व, एकदेशवाचक, सङ्ख्यात और पुण्य इन शब्दों से तथा चकारात् सङ्ख्यावाचक एवं अव्यय शब्दों से परे भी जो रात्रि शब्द, उससे समासान्त अच् प्रत्यय होता है।

इस सूत्र में पठित अहन् शब्द का उदाहरण द्वन्द्वसमास में मिलेगा।