Premabase · Laghu-siddhānta-kaumudī · Prakaraṇa 28
Show
VṛttiGovind
LSK 740
आत्मनेपदविधायकं विधिसूत्रम्
समस्तृतीयायुक्तात्
Aṣṭādhyāyī 1.3.54
Vṛtti Varadarājācārya

रथेन सञ्चरते।

Hindi commentary Govind Prasad Sharma · śrīdhara-mukhollāsinī

७४०- समस्तृतीयायुक्तात्। तृतीयया युक्तस्तृतीयायुक्तस्तस्मात्, तत्पुरुषः। समः पञ्चम्यन्तं, तृतीयायुक्तात् पञ्चम्यन्तं, द्विपदं सूत्रम्। उदश्चरः सकर्मकात् से चरः तथा अनुदात्तङ्कित आत्मनेपदम् से आत्मनेपदम् की अनुवृत्ति आती है।

सम् उपसर्ग से परे चर् धातु तृतीयान्त पद से युक्त हो तो उससे आत्मनेपद होता है।

रथेन सञ्चरते। रथ से चलता है। यहाँ पर चर् धातु रथेन इस तृतीयान्त पद से युक्त है और सम् उपसर्ग का योग भी। अतः समस्तृतीयायुक्तात् से आत्मनेपद हो गया- रथेन सञ्चरते।