Premabase · Laghu-siddhānta-kaumudī · Prakaraṇa 13
Show
VṛttiGovind
LSK 585
रुडागमविधायकं विधिसूत्रम्
शीङो रुट्
Aṣṭādhyāyī 7.1.6
Vṛtti Varadarājācārya

शीङः परस्य झादेशस्यातो रुडागमः स्यात्। शेरते। शेषे। शयाथे।

शेध्वे। शये। शेवहे। शेमहे। शिश्ये। शिश्याते। शिश्यिरे। शयिता।

शयिष्यते। शेताम्। शयाताम्। अशेत। अशयाताम्। अशेरत। शयीत।

शयीयाताम्। शयीरन्। शयिषीष्ट। अशयिष्ट। अशयिष्यत।

Hindi commentary Govind Prasad Sharma · śrīdhara-mukhollāsinī

५८५- शीङो रुद्। शीङः पञ्चम्यन्तं, रुद् प्रथमान्तं, द्विपदमिदं सूत्रम्। झोऽन्तः से झः और अदभ्यस्तात् से षष्ठ्यन्त में परिणत करके अतः की अनुवृत्ति आती है।

शीङ् से परे झ् के स्थान पर आदेश हुए अत् को रुद् का आगम होता है।

उकार और टकार की इत्संज्ञा होती है और र् शेष रहता है। टित् होने के कारण आद्यन्तौ टकितौ के नियम से अत् का आद्यवयव होकर वैठता है।

शेरते। शी से झ, शप्, उसका लुक्, झ के स्थान पर आत्मनेपदष्वनतः से अत् आदेश करके शी+अत बना। शीङो रुट् से अत् को रुट् का आगम, अनुबन्धलोप, र्+अत=रत, शी+रत बना। शीङः सार्वधातुके गुणः से गुण और टित आत्मनेपदानां टेरे से एत्व होकर शेरते सिद्ध हुआ।

लट्- शेते, शयाते, शेरते, शेषे, शयाथे, शेध्वे, शये, शेवहे, शेमहे।

शिश्ये। शी से लिट्, त, द्वित्व, अभ्याससंज्ञा, शी को ह्रस्व, त को एश् आदेश करके शिशी+ए बना। यण् होकर शिश्ये सिद्ध हुआ।

लिट्- शिश्ये, शिश्याते, शिश्यिरे, शिश्यिषे, शिश्याथे, शिश्यिद्वे-शिश्यिध्वे, शिश्ये, शिश्यिवहे, शिश्यिमहे। लुट्- शयिता, शयितारौ, शयितारः, शयितासे, शयितासाथे, शयिताध्वे, शयिताहे, शयितास्वहे, शयितास्महे। लृट्- शयिष्यते, शयिष्येते, शयिष्यन्ते, शयिष्यसे, शयिष्येथे, शयिष्यध्वे, शयिष्ये, शयिष्यावहे, शयिष्यामहे। लोट्- शेताम्, शयाताम्, शेरताम्, शेष्व, शयाथाम्, शेध्वम्, शयै, शयावहै, शयामहै। लङ्- अशेत, अशयाताम्, अशेरत, अशेथाः, अशयाथाम्, अशेध्वम्, अशयि, अशेवहि, अशेमहि। विधिलिङ्- शयीत, शयीयाताम्, शयीरन्, शयीथाः, शयीयाथाम्, शयीध्वम्, शयीय, शयीवहि, शयीमहि। आशीर्लिङ्- शयिषीष्ट, शयिषीयास्ताम्, शयिषीरन्, शयिषीष्ठाः, शयिषीयास्थाम्, शयिषीद्वम्-शयिषीध्वम्, शयिषीय, शयिषीवहि, शयिषीमहि। लुङ्- अशयिष्ट, अशयिषाताम्, अशयिषत, अशयिष्ठाः, अशयिषाथाम्, अशयिद्वम्-अशयिध्वम्, अशयिषि, अशयिष्वहि, अशयिष्महि। लृङ्- अशयिष्यत, अशयिष्येताम्, अशयिष्यन्त, अशयिष्यथाः, अशयिष्येथाम्, अशयिष्यध्वम्, अशयिष्ये, अशयिष्यावहि, अशयिष्यामहि।