Premabase · Laghu-siddhānta-kaumudī · Prakaraṇa 12
Show
VṛttiGovind
LSK 382
एकवचनादिसंज्ञाविधायकं संज्ञासूत्रम्
तान्येकवचनद्विवचनबहुवचनान्येकशः
Aṣṭādhyāyī 1.4.102
Vṛtti Varadarājācārya

लब्धप्रथमादिसंज्ञानि तिङ्स्त्रीणि त्रीणि प्रत्येकमेकवचनादिसंज्ञानि स्युः।

.....

Hindi commentary Govind Prasad Sharma · śrīdhara-mukhollāsinī

३८२- तान्येकवचनद्विवचनबहुवचनान्येकशः। एकवचनञ्च द्विवचनञ्च बहुवचनञ्च तेषामितरेतरद्वन्द्वः एकवचनद्विवचनबहुवचनानि। तानि पथमान्तम्, एकवचनद्विवचनबहुवचनानि प्रथमान्तम्, एकशः अव्ययपदं, त्रिपदं सूत्रम्। तिङ्स्त्रीणि त्रीणि प्रथममध्यमोत्तमाः से तिङः और त्रीणि त्रीणि की अनुवृत्ति आती है।

प्रथमपुरुष आदि संज्ञा होने के बाद जो त्रिक में तीन-तीन हैं, वे क्रमशः एकवचनसंज्ञक, द्विवचनसंज्ञक और बहुवचनसंज्ञक होते हैं।

इसी तरह सुप् की भी एकवचन आदि संज्ञा की गई थी।

परस्मैपद

पुरुष

एकवचन

द्विवचन

बहुवचन

प्रथमपुरुष

तिप्

तस्

झि

मध्यमपुरुष

सिप्

थस्

उत्तमपुरुष

मिप्

वस्

मस्

आत्मनेपद

पुरुष

एकवचन

द्विवचन

बहुवचन

प्रथमपुरुष

आताम्

मध्यमपुरुष

थास्

आथाम्

ध्वम्

उत्तमपुरुष

इट्

वहि

महिङ्

अब ये प्रथमपुरुषसंज्ञक, मध्यमपुरुषसंज्ञक और उत्तमपुरुषसंज्ञक प्रत्यय कहाँ हों,

इसके लिए आगे तीन विधिसूत्र लिखे गये हैं-