२२०- सर्वनाम्नः स्याड्ढ्रस्वश्च।220. sarvanāmnaḥ syāḍ ḍhrasvaśca.सर्वनाम्नः पञ्चम्यन्तं, स्याट् प्रथमान्तं, ह्रस्वः प्रथमान्तं, च अव्ययपदम्, अनेकपदमिदं सूत्रम्।sarvanāmnaḥ is in the ablative (pañcamī), syāṭ is in the nominative (prathamā), hrasvaḥ is in the nominative (prathamā), ca is an indeclinable word; this sūtra has several words.इस सूत्र में याडापः से आपः, घेडिति से डिति ये दो पद आते हैं।In this sūtra two words are carried over — āpaḥ from yāḍāpaḥ, and ṅiti from gher ṅiti.
सर्वनामसंज्ञक आबन्त शब्द से परे डित् विभक्ति को स्याट् का आगम होता है।After an ā-ending word bearing the sarvanāma-saṁjñā, a ṅit vibhakti takes the augment syāṭ.
स्याट्+ह्रस्वः में झयो होऽन्यतरस्याम् से पूर्वसवर्ण ढकार आदेश हुआ है।In syāṭ + hrasvaḥ, by jhayo ho'nyatarasyām the pūrva-savarṇa ḍhakāra substitute has occurred.
सर्वस्यै।sarvasyai.सर्वा+डे, सर्वा+ए, सर्व+स्या+ए, स्या+ए में वृद्धि, सर्वस्यै।sarvā + ṅe, sarvā + e, sarva + syā + e, vṛddhi in syā + e, sarvasyai.
सर्वस्याः।sarvasyāḥ.सर्वा+डसि, सर्वा+अस् सर्व+स्या+अस्, स्या+अस् में सवर्णदीर्घ- सर्वस्यास्, सकार का रुत्व और विसर्ग- सर्वस्याः।sarvā + ṅasi, sarvā + as, sarva + syā + as, savarṇa-dīrgha in syā + as — sarvasyās, rutva and visarga of the sakāra — sarvasyāḥ.
सर्वासाम्।sarvāsām.सर्वा+आम्, सुट्, सर्वा+स्+आम्, वर्णसम्मेलन, सर्वासाम्।sarvā + ām, suṭ, sarvā + s + ām, combination of the letters, sarvāsām.
सर्वस्याम्।sarvasyām.सर्वा+डि, सर्वा+इ, सर्व+स्या+इ, इकार के स्थान पर डेराम्नद्याम्नीभ्यः से आम्, सर्व+स्या+आम्, स्या+आम् में सवर्णदीर्घ- सर्वस्याम्।sarvā + ṅi, sarvā + i, sarva + syā + i, in place of the ikāra the substitute ām by ṅer āmnadyāmnībhyaḥ, sarva + syā + ām, savarṇa-dīrgha in syā + ām — sarvasyām.
सर्वशब्द के स्त्रीलिङ्ग में जो सर्वशब्द है उसके रूप नीचे दिये जा रहे हैं।The forms of the feminine sarvā of the word sarva are given below.
आबन्तस्त्रीलिङ्ग सर्व-शब्द के रूपForms of the ā-ending feminine word sarvā
विभक्तिCase (vibhakti)
एकवचनSingular
द्विवचनDual
बहुवचनPlural
प्रथमाNominative (prathamā)
सर्वाsarvā
सर्वेsarve
सर्वाःsarvāḥ
द्वितीयाAccusative (dvitīyā)
सर्वाम्sarvām
सर्वेsarve
सर्वाःsarvāḥ
तृतीयाInstrumental (tṛtīyā)
सर्वयाsarvayā
सर्वाभ्याम्sarvābhyām
सर्वाभिःsarvābhiḥ
चतुर्थीDative (caturthī)
सर्वस्यैsarvasyai
सर्वाभ्याम्sarvābhyām
सर्वाभ्यःsarvābhyaḥ
पञ्चमीAblative (pañcamī)
सर्वस्याःsarvasyāḥ
सर्वाभ्याम्sarvābhyām
सर्वाभ्यःsarvābhyaḥ
षष्ठीGenitive (ṣaṣṭhī)
सर्वस्याःsarvasyāḥ
सर्वयोःsarvayoḥ
सर्वासाम्sarvāsām
सप्तमीLocative (saptamī)
सर्वस्याम्sarvasyām
सर्वयोःsarvayoḥ
सर्वासुsarvāsu
सम्बोधनVocative (sambodhana)
हे सर्वेhe sarve
हे सर्वेhe sarve
हे सर्वाः।he sarvāḥ.
अब इसी प्रकार विश्व का स्त्रीलिङ्ग में विश्वा, कतर का कतरा, कतम का कतमा आदि शब्दों के रूप भी होंगे।Now in the same way there will be forms of words such as viśvā (feminine of viśva), katarā (of katara), katamā (of katama), and so on.विश्वा, विश्वे विश्वाः।viśvā, viśve, viśvāḥ.कतरा, कतरे, कतराः, कतरस्यै, कतरस्याः, कतरस्याम्, एवं कतमा, कतमे, कतमाः, कतमस्यै, कतमस्याः, कतमस्याम् आदि।katarā, katare, katarāḥ, katarasyai, katarasyāḥ, katarasyām; and likewise katamā, katame, katamāḥ, katamasyai, katamasyāḥ, katamasyām, and so on.सर्वा के रूप एवं प्रयोगसिद्धि तैयार हो जाने पर इसके रूप बनाने में कोई कठिनाई नहीं है।Once the forms of sarvā and their derivation are mastered, there is no difficulty in forming these.सर्वादिगण के अन्य शब्द जैसे- अन्य से अन्या, अन्यतर से अन्यतरा, इतर से इतरा, नेम से नेमा, सम का समा, सिम का सिमा, पूर्वा, परा, अवरा, दक्षिणा, उत्तरा, अपरा, अधरा, स्वा, अन्तरा, एका के रूप भी बनाने का प्रयत्न करना चाहिए।One should also try to form the words of the sarvādi-gaṇa, such as anyā (from anya), anyatarā (from anyatara), itarā (from itara), nemā (from nema), samā (from sama), simā (from sima), and pūrvā, parā, avarā, dakṣiṇā, uttarā, aparā, adharā, svā, antarā, ekā.