Premabase · Bhakti-rasāmṛta-sindhu · Vibhāga 2 · Laharī 3
Show
SanskritHindiEnglish
Study decode
Phrases
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
BRS 2.3.47
na katame / atha vaivarṇyam—
viṣāda-roṣa-bhīty-āder vaivarṇyaṁ varṇa-vikriyā |
bhāva-jñair atra mālinya-kārśyādyāḥ parikīrtitāḥ ||
The verse — decoded
L1definition
viṣāda-roṣa-bhīty-āder vaivarṇyaṁ varṇa-vikriyā |
viṣāda-roṣa-bhīty-āderarising from despondency, anger, fear, and the like ablative of source — the emotions that trigger itविषाद, क्रोध, भय आदि के कारण — जिनसे यह उत्पन्न होता है
vaivarṇyaṁvaivarṇya — the loss/change of one's natural colorवैवर्ण्य (मुख के रंग का बदल जाना)
varṇa-vikriyāis an alteration of complexion predicate nominative defining vaivarṇyaवर्ण का विकार है — यही उसका लक्षण है
viṣāda-roṣa-bhīti-ādeḥ — from despondency, anger, fear, etc.; varṇa-vikriyā — an alteration of complexion; vaivarṇyaṁ — is [called] vaivarṇya.
vaivarṇyaṁ — वैवर्ण्य; varṇa-vikriyā — वर्ण का विकार (है); viṣāda-roṣa-bhīty-āder — विषाद, क्रोध, भय आदि से (उत्पन्न)।
Now pallor, vaivarṇya. When despondency, anger, fear, and such feelings arise, the natural color of the body changes. That change of complexion is what is called vaivarṇya.
वैवर्ण्य का अर्थ है वर्ण का विकार, अर्थात् मुख के रंग का बदल जाना। यह विषाद, क्रोध, भय आदि भावों से उत्पन्न होता है।
The lakṣaṇa (definition) of vaivarṇya, one of the eight sāttvika-bhāvas treated in this third laharī. Its causes are listed as viṣāda, roṣa, bhīti, and so on.
यह वैवर्ण्य का लक्षण है, जो इस तीसरी लहरी में वर्णित आठ सात्त्विक भावों में से एक है। इसके कारण विषाद, क्रोध, भय आदि गिनाए गए हैं।
L2definition
bhāva-jñair atra mālinya-kārśyādyāḥ parikīrtitāḥ ||
bhāva-jñairby those who know the bhāvas — the connoisseurs of emotion instrumental of agent with parikīrtitāḥभाव के ज्ञाताओं के द्वारा
atrahere, in the case of vaivarṇyaयहाँ (इस वैवर्ण्य के विषय में)
mālinya-kārśyādyāḥdarkening, gauntness, and the rest the forms vaivarṇya takes; ādi = and so onमालिन्य (मुख का मलिन होना), कार्श्य (दुबलापन) आदि — जो रूप वैवर्ण्य धारण करता है
parikīrtitāḥhave been declared, taught predicate; agrees with the -ādyāḥ formsकहे गए हैं — यही उन आदि रूपों के प्रति विधेय है
atra — here; bhāva-jñaiḥ — by the knowers of bhāva; mālinya-kārśya-ādyāḥ — darkening, gauntness, and the like; parikīrtitāḥ — have been declared [to be its forms].
atra — यहाँ; bhāva-jñair — भाव के ज्ञाताओं ने; mālinya-kārśyādyāḥ — मालिन्य, कार्श्य आदि; parikīrtitāḥ — (इसके भेद) कहे हैं।
The connoisseurs of emotion, the bhāva-jñas, have taught what forms this takes: the body going dark, growing gaunt, and so on. These are the outward signs by which vaivarṇya shows itself.
भाव के ज्ञाताओं ने यहाँ इसके भेद बताए हैं — मालिन्य, कार्श्य आदि। 'आदि' शब्द से सूची खुली रह जाती है।
The verse pairs the definition (line 1) with its recognized varieties (line 2) — mālinya (darkening) and kārśya (gauntness) named as examples, ādi leaving the list open.
यह श्लोक पहली पंक्ति के लक्षण के साथ दूसरी पंक्ति में उसके प्रसिद्ध भेद जोड़ता है — उदाहरण रूप में मालिन्य (मुख का मलिन पड़ना) और कार्श्य (दुबलापन) नाम लिए गए हैं, और 'आदि' शब्द सूची को खुला छोड़ देता है।