Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 15
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanātha
UN 15.170
mano me hā kaṣṭaṁ jvalati kim ahaṁ hanta karavai
na pāraṁ nāvāraṁ kim api kalayāmy asya jaladheḥ |
iyaṁ vande mūrdhnā sapadi tam upāyaṁ kathaya māṁ
parāmṛṣye yasmād dhṛti-kaṇikayāpe kṣaṇikayā ||quoted · haṁsadūte
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
parāmṛśye spṛṣṭā bhavāmi ||
(156)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
śrī-rādhā lalitām āha—mana iti |
asya mahā-santāpātmakasya dhṛti-kaṇikayā kartryā parāmṛśye spṛṣṭā bhavāmīty arthaḥ ||
(156)
viṣṇudāsaḥ : athodvego yatheti | mano me iti | pūrvac chrī-kṛṣṇe mathurāṁ prasthite tad-viśleṣa-santāpa-bharodvigna-mānasā śrī-rādhā nijāśvāsana-parāṁ lalitāṁ prati sadainyam āha—hā viṣāde me mama manaḥ kartṛ jvalati dagdhaṁ bhavati | hanta khede | pāraṁ pāra-tīram avāram arvāk tīraṁ sumukhi he lalite na kalayāmi paśyāmi | asya jaladheḥ viraha-kleśa-rūpasya sindhoḥ iyam ahaṁ mūrdhnā śirasā vande namāmi | me mahyaṁ tam upāyam etad-viraha-kleśa-śānti-rūpa-pratīkāraṁ sapadi śīghram eveti udvegasya parākāṣṭhā dyotitā | yasmād upāyāt | kṣṇikayeti śaiṣikārthe kālāṭṭhañ dhṛti-kaṇikayā dhairya-lavena kartrā parāmṛśye spṛṣṭā bhavāmi |
[pā. 4.3.11]
vidagdha-mādhave ca—
dadhānā madhyāhna-jvalad-aruṇa-kānta-pratimayā vapus tulyaṁ gaṇḍa-sthala-tulita-kāraṇḍava-ruciḥ | kṛśāṅgīyaṁ nidrā-parimala-daridrākṣi-kavalā sakhī rādhā bādhāṁ hari-viraha-khinnā prathayati ||
[vi.mā. 5.24]
lalita-mādhave ca—
cetaḥ khinna-jane hareḥ pariṇataṁ kāruṇya-vīcī-bharair marma-grantha-vikṛntana-vyasaninī taṁ tādṛśaṁ vairiṇī krūreyaṁ viraha-vyathā na sahate mad-bhāga-dheyotsavam ||
[la.mā. 3.27]
kṣaṇād eva kṣuṇṇā bhavati vanamālā malayaja- dravyālepaḥ śuṣyan nipatati rajaḥ-sañcaya-nibhaḥ | visarpadbhir jvālair urasi ravikāntākṛtir asau mamāntaḥ-santāpaṁ kalayati paraṁ kaustubha-maṇiḥ ||
[la.mā. 7.26]
padyāvalyāṁ ca—
dalati hṛdayaṁ gāḍhodvegaṁ dvidhā na tu bhidyate vahati vikalaḥ kāyo mūrcchāṁ na muñcati cetanām | jvalayati tanūm antardāhaḥ karoti na bhasmasāt praharati vidhir marmacchedī na kṛntati jīvitam || [padyā. 325]
alaṅkāra-kaustubhe ca—
na paśyati na bhāṣate na ca sṛṇoti na spandate nimīlati vighūrṇate patati mūrchatīyaṁ yataḥ | tad etad anumīyate kim api bādhate rādhikāṁ mukunda-viraha-vyathā-viṣa-visarpa-visphūrjitam ||
[a.kau. 8.42]