nirhetukaṁ mukhyaṁ prema-vaicittyaṁ darśayitvā kāraṇābhāsa-bhavaṁ gauṇam api tad udāhartum āha—yathā veti |
bhramara-vidrāvaṇa-vyākulā śrī-rādhā madhusūdano gata iti madhumaṅgaloktyā udbhūta-prema-vaicittyā puraḥ-santam api śrī-kṛṣṇam apaśyantī sāśaṅkaṁ saviṣādaṁ vilapati—samajanīti |
hūtir āhvānaṁ kayācit mat-pratināyikayā vihaṅgama-dvārakeṇa saṅketenety arthaḥ ||
viṣṇudāsaḥ : pūrva-padyād api vaicitryādhikya-vivakṣayā tasyā eva vacanena spaṣṭodāharaṇāntaram āha—yathā veti | samajanīti | nibhṛta-krīḍānantaraṁ śrī-kṛṣṇena saha vana-vihāram ācarantyāpi sa-sakhī-vṛndayā śrī-rādhayā pārśva-sthitam api sva-dayitam ananusandadhānayā sapady eva moham āpnuvatyākasmāt tena sva-tyāge nānā-hetunāśaṅkya sa-viṣadaṁ vilapyate | davāt dāvāgneḥ, vitrastānāṁ bhītānāṁ gavām ārta-ravaḥ kātarya-vyañjaka-dhvaniḥ samajani jātaḥ | dīpajana ity ādinā, kartari vaikalpika-ciṇ | kim iti vitarke |
[pā. 3.1.61]
nanv evaṁ sati vayam apy aśroṣyāmaḥ, tatra hetv-antaraṁ śaṅkyate mayīti |
mayi viṣaye niraṅkuśaṁ nirargalaṁ svātantrya-racitam iti yāvat |
vaiguṇyaṁ svāvajñādi-rūpaṁ viruddha-guṇatvaṁ doṣa iti yāvat īkṣitaṁ tena dṛṣṭam abhavat kiṁ ? niraṅkuśam iti kriyā-viśeṣaṇaṁ vā |
sva-cittasyānubhavena etad apy asambhāvya punar api hetv-antaraṁ tarkyate—vyaracīti | kayācid abhīṣṭayeti—kāpi madhuripuṇā vilasati yuvatir adhika-guṇā ity ādi-rītyā rasa-svābhāvyāt pratināyikāyā autkarṣa-svadainyayor yugapad eva sphuraṇāt | hūtiḥ sakhy-ādi-dvārāhvānaṁ nibhṛtam ekānte vyaraci akāri |
[gī.go. 7.13]
nanu tasya vraja-rāja-putrasyāśeṣāṇy eva kāryāṇi santi, kim iti hetu-trayam evopanyastaṁ ? tatrāha—yad yasmād iha mām atyākṣīt tyaktavān, tatrāpi vane nirjanāraṇye, na tu lokālaye |
tatrāpi sahasā haṭhād eva, na tu vicāra-pūrvakam |
nirjana-vana-pradeśe sahasaiva etat-kāraṇa-tritayaṁ vinā mat-tyāgas tenāsambhāvya iti bhāvaḥ |
yato vanajekṣaṇaḥ kamala-locanaḥ parama-sundara ity arthaḥ |
anena, yathākṛts tatra guṇā vasanti iti nyāyāt kāruṇya-kṛtajñatva-vaidagdhyādy-asaṅkhya kalyāṇa-guṇa-guṇāspadena tena sutarām evānyathā sva-tyāgāsambhavatvaṁ dhvanitam |