Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 15
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 15.3
tatra vipralambhaḥ— / tathā coktaṁ —
na vinā vipralambhena sambhogaḥ puṣṭim aśnute |
kāṣāyite hi vastrādau bhūyān evābhivardhatequoted · coktaṁ
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
tad-varṇane sa-yuktikaṁ pramāṇam āha—tathā coktam iti |
tad-aṅgīkāre tu svayam eva śrī-kṛṣṇaḥ samādadhe—
nāhaṁ tu sakhyo bhajato’pi jantūn bhajāmy amīṣām anuvṛtti-vṛttaye | yathādhano labdha-dhane vinaṣṭe tac cintayānyan nibhṛto na veda ||
[bhā.pu. 10.32.20]
pūrvānusāreṇāsya cāyam arthaḥ—he sakhyaḥ ! śṛṇuta iti śeṣaḥ | ahaṁ tu bhajato’pi jantūn jantu-mātrān api, kim uta bhavad-vidha-preyasī-janān na bhajāmi, kiñcit kiñcid vicchidya tiṣṭhāmīti vācyam ity arthaḥ | kim-arthaṁ na bhajasi ? tatrāha—amīṣāṁ yā anuvṛttir mad-eka-bhāvanā-maya-premā tad-rūpā yā vṛttir mama svīyā jīvikā tasyai tāṁ vardhayitum ity arthaḥ | kriyārthopapadasya ca karmaṇi sthāninaḥ iti caturthī | kṛcchra-sādhyāpi seyaṁ vāñchita-siddhis tat-tṛṣṇayā mayā duṣparihārā iti bhāvaḥ |
nanu paramopādeya-vastuni svayam eva vardhata eva premā ? satyam, tathāpi teṣām anuvṛttiḥ svasyāpi tad-rūpāyā vṛtter vardhanādhikyam abhajane syād iti dṛṣṭānta-dvārāha—yatheti |
yathā nirdhanaḥ kaścil labdhe dhane parama-jīvikā-rūpe vinaṣṭe viśeṣeṇādarśanaṁ prāpte tac-cintayā tat-prāpti-sambhāvanayā kim uta prāptyā nibhṛtaḥ pūrṇaḥ san nānyad anusandadhāti |
tathā bhavādṛśaḥ parama-dhane mayi mama ca parama-dhane bhavādṛśi parasparaṁ tādṛśatvaṁ syād ity arthaḥ ||
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
neti |
puṣṭim utkarṣam |
nanu tad api sambhoga-poṣakatvena sambhogāṅgam astu na tu pārthakyena raso bhavitum arhatīti cet, satyam |
na kevalaṁ vipralambhaḥ sambhoga-poṣaka eva kintu rati-prema-snehād-sthāyi-bhāvavator nāyakayor mithaḥ smaraṇa-sphūrtyāvirbhāvair mānasa-cākṣuṣa-kāyikāliṅgana-cumbana-samprayogādīnāṁ pratyuta niravadhi-camatkāra-samarpakatvena sambhoga-puñja-maya eva |
yad uktam anubhaviṣṇubhiḥ—
saṅgama-viraha-vikalpe varam iha viraho na saṅgamas tasyāḥ | saṅge saiva tathaikā tribhuvanam api tanmayaṁ virahe || | na ca sphūrty-āvirbhāvayor vibhāvayor bhaṅge viraha-pīḍāyā duḥsahatvād avaśatvam iti vācyam | hlādinī-saṁvid-vṛtti-viśesatvenāprākṛtatvāt | pīḍāpīyam ānanda-kanda-rūpaiveti pūrṇānande’py uṣitvā bahir idam abahiś cārtam āsīd ajāṇḍaṁ ity ādau vyākhyātam ||
[u.nī. 14.186]