śrī-rādhā-kṛṣṇayor anyonyam uttarottara-mahābhāvollāsa-paramāvadhim anubhūya vismayotphulla-mānasā śrī-paurṇamāsī prasaṅga-vaśād vṛndā-nāndīmukhyau prati adbhuta-candra-rūpakeṇa varṇayati |
rādhā-danuja-vijayinoḥ śrī-rādhā-kṛṣṇayoḥ bhāva eva candras taṁ naumi staumi |
kim-bhūtam ? adbhutaṁ citraṁ prasiddha-candrāt suṣṭhu vilakṣaṇam ity arthaḥ |
adbhutatvam eva viśeṣaṇa-saptakena pratipādayati—āsṛṣṭer iti |
āṅ maryādā-vacane [pā. 1.4.89] ity anena karma-pravacanīya-saṁjñatvam āṅaḥ atas tad-yoge, pañcamy apāṅ-paribhiḥ [pā. 2.3.10] ity abhivyāptārthe pañcamī |
pūrva-sūtre vacana-grahaṇād abhivyāptau ceti vṛttau vyākhyānāt sṛṣṭam utpattim abhivyāpyety arthaḥ |
akṣayiṣṇum avināśiṁ, prasiddha-candras tu kṣayiṣṇur eva |
evaṁ sarvatra vailakṣaṇyaṁ vyākhyeyam |
tathā hṛdayam eva vidhu-maṇiś candra-kānta-ratnaṁ taṁ drāvayati dravīkarotīti tathā tam |
prasiddha-candras tu vidhu-maṇim eva drāvayati, na tu hṛdayam iti |
tathā pūrṇatve’khaṇḍatve’pi vakrimāṇam, aher iva gatiḥ premṇaḥ svabhāva-kuṭilo bhavet ity-ādinā, muhur upacita-vakrimāpi śuddho jayati muradviṣi rādhikānurāgaḥ [dā.ke.kau. 2] ity-ādi-rītyā ca kauṭilyam uccair vahantam |
prasiddha-candras tu apūrṇatve khaṇḍatva eva vakrimāṇaṁ rekhākāratvāt kuṭilākāratāṁ vahati |
tathā nijāsādhāraṇī ruci-ghaṭā abhilāsa-śreṇiḥ utkaṇṭhātiśaya iti yāvat tayā sādhvasaṁ bhayopalakṣita-sambhrama-gauravādhikaṁ ca dhvaṁsayantam |
gurur api gaurava-caryayā vihīnaḥ [dā.ke.kau. 2] ity-ādi-rītyā tiraskurvantaṁ |
prasiddha-candras tu nija-ruci-ghaṭayā svīya-kiraṇa-puñjena sādhvasaṁ tamasādijaṁ bhayam eva kevalaṁ dhvaṁsayati, na tu sambhramādikam |
tathā pradoṣe kṛṣṇasya rādhāyām apriyācaraṇa-rūpātikramaḥ, tasyāś ca tasmin mana-uddīpita-manyunā durvacanādi-prayogaḥ, sa sa eva prakṛṣṭo doṣas tasmin saty api śaṁ kalyāṇam ānandam iti yāvat tanvānaṁ vistārayantam |
prasiddha-candras tu sarvadā pūrṇatvenaiva pratikṣaṇa-nūtana-nūtanatva-rūpā samṛddhir yena tam |
pradoṣe rātri-mukha eva śaṁ tanoti |
tathā dhṛta-nava-navatā-sampat vibhur api kalayan sadābhivṛddiṁ [dā.ke.kau. 2] ity-ādi-rītyā sarvadā pūrṇatvenaiva pratikṣaṇa-nūtana-nūtanatva-rūpā samṛddhir yena tam |
mādanatvāt madakāritvāt hetoḥ |
prasiddha-candras tu śukla-pratipadam ārabhya kalā-vṛddhi-kramata eva nava-navatā-sampadaṁ bibharti, tat tu na hi sarvadā |
kṛṣṇa-pratipadam ārabhya punaḥ kramato hrāsāt pratyuta vaiparītyaṁ bibharti |
tathā advaitam ekaṁ sadā pūrṇatvenaiva eka-rūpam ity arthaḥ |
mādanatvād ity atrāpi kākākṣi-golaka-nyāyena hetuḥ saṁyojyaḥ |
prasiddha-candras tu pañcadaśa-tithiṣu pratidinam anya-rūpatvān naika-rūpam ||