sva-kāntaṁ priya-suhṛdaṁ mathurāta āgataṁ tat-sandeśa-haraṁ sva-saṁnidhim upetya natvopaviṣṭam uddhavam ālokayanty anālokayantī tad eva sva-caraṇa-kamala-saurabha-lobhena bhramantaṁ kam api bhramaraṁ vīkṣya sāparādhena mat-kāntena mām anunetuṁ dūto’yaṁ prerito mac-caraṇau praṇamatīti buddhyā divyonmādena tam avadhīrayantī samuddhata-manāḥ śrī-vṛṣabhānu-nandinī prajalpati—madhupeti |
he madhupa ! bhramara ! kitavasya dhūrtasya evaṁ mad-arthojjhita-loka-veda [bhā.pu. 10.32.21] ity-ādinā, na pāraye’haṁ [bhā.pu. 10.32.22] ity-ādinā, āyāsya iti dautyakaiḥ [bhā.pu. 10.39.35] ity-ādinā, mithyā-vacana-vṛndena vañcakasya kṛṣṇasya bandho ! bandhutā-rūpa-dūtya-kārin ! aṅghriṁ mā spṛśa |
nanu, kim iti namaskartuṁ na dadāsi ? iti tatrāha—he madhupa madyapa ! madhu madye puṣpa-rase ity anekārtha-vargāt madyapa-sparśe caraṇasyāpāvitryaṁ syāt |
ato namaś-cikīrṣā ced dūram apasṛtya praṇameti bhāvaḥ |
nanv aduṣṭe’pi mayi mithyā madyapatva-parivādaṁ kim arpayasi ? iti tatra nāyaṁ parivādaḥ, kintu yathārtham eva vacmīty āha—mama sapatnyāḥ kucayoḥ śrī-kṛṣṇa-vakṣaḥ-saṅgharṣaṇena vilulitā vimarditā yā mālā, kiṁ vā kucābhyām eva vilulitā yā śrī-kṛṣṇa-vana-mālā tat-sambandhi-kuṅkuma-yuktaiḥ śmaśrubhir mā spṛśeti bhramarasya svābhāvika-śmaśru-pītimna eva tathāropaḥ |
tena ca māninīṁ mām anunetuṁ tvam ihāyāto’si |
atha ca tathābhūta-kuṅkuma-śmaśrum aprakṣālyaiveti vivekābhāva eva madya-pāna-lakṣaṇam |
etad-darśanayā māno vardhata eva, na tu vivartate iti buddhyasveti bhāvaḥ |
nanu, yathā tathāstu tvaṁ tāvat prasīda |
iti tatrāha—madhupa madya-pālaka ! tatra gatvā nija-prabhoḥ peyaṁ madyam eva pālaya piba ca tat karmaiva tvaṁ kartuṁ śaknoṣi, na tu dūtyaṁ karma nirbuddhitvād iti bhāvaḥ |
nanv evaṁ ced alaṁ mayā sampraty ahaṁ punar mathurām eva yāmi |
sa gopendra-nandanaḥ svayam etya tvāṁ prasādayatu |
ity ata āha—vahatv ity-ādi |
madhūnāṁ yādava-viśeṣāṇāṁ patiḥ samprati so’bhūt vrajeśvarī-garbha-jātatvena gopa-jātir api bhāgya-vaśāt kṣatriya-jātir abhūt |
atas tan-māninīnāṁ kṣatriya-strīṇāṁ prasādaṁ vahatu prāpnotu, tā eva sadā prasādayatu kim asmābhir nikṛṣṭābhir gopa-strībhir iti bhāvaḥ |
atra bahu-vacanena vaha-dhātu-prayogeṇa ca madhu-strīṇām ānantyāt sarvāsām eva tad-bhaktatvāt |
ekasyāṁ prasāditāyām anyasyā mānotpatteḥ |
tasyām api prasāditāyām anyasyā ity evaṁ tāsāṁ pravāha-rūpeṇa prasādaṁ prāpnotv ity asmat-sannidhāv āgamane tasyāvasara eva nāstīti bhāvaḥ |
nanu tadīya-sarva-saubhāgya-nidhe devi, maivaṁ vādīḥ |
yadi tvayi tasya mano nāsti, tarhi katham ahaṁ tena dūtaḥ prasthāpitaḥ ? tatrāha—yasya dūtas tvam īdṛk |
kṣatriya-stīr-jana-surata-cihna-dhārī tasya yadu-sadasi vidāmbāṁ viḍambanam eva yadu-strīṇāṁ tat-kṛtasya dharma-lopasya vyaktī-bhāvena kupitas tat-tat-patibhis tasya viḍambanam eva bhaviṣyata iti bhāvaḥ |
yad vā, yadu-sadasi adhikaraṇe eva viḍambanaṁ bhāvi gopena tan-nārīṇāṁ bhaktatvāt yadūnāṁ nindaiva sarva-deśe bhaviṣyatīty arthaḥ |
śleṣeṇa yasya dūtas tvam īdṛk, sa ca madhupatir madhūnāṁ madyānāṁ patir iti madyapa eva |
yato madyasya vikṣepeṇaiva tvādṛśo bhramaro dūtaḥ kuta iti |
sapatnyā ity-ādinā īrṣyā |
aṅghriṁ mā spṛśa iti madaḥ |
vahatv ity-ādinā avadhīraṇaṁ, yadu-sadasīty ādinā akauśalodgāra iti vivecanīyam ||