Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.170-171
atha adhirūḍhaḥ— / naivābhāsa-tulāṁ śive tad api tat kuṭa-dvayaṁ rādhikā-
rūḍhoktebhyo’nubhāvebhyaḥ kām apy āptā viśiṣṭatām |
yatrānubhāvā dṛśyante so’dhirūḍho nigadyate ||
lokātītam ajāṇḍa-koṭigam api traikālikaṁ yat sukhaṁ
duḥkhaṁ ceti pṛthag yadi sphuṭam ubhe te gacchataḥ kuṭatām |
premodyat-sukha-duḥkha-sindhu-bhavayor vindeta bindvor api ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
kām apy anirvacanīyām ||
(156) lokātītam iti |
śrī-rādhāyāṁ tādṛśān anubhāvān śivā-kṛta-prastāvān niśamya śivāṁ prati śivaḥ—tatra lokātītaṁ duḥkham anyeṣāṁ śrī-bhagavad-viraha-kṛtaṁ jñeyam |
kūṭatāṁ rāśitām ||
(157)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
anubhāvāḥ sāttvikāḥ kām apy anirvacanīyāṁ viśiṣṭatāṁ prāptāḥ, na tu sūddīptā ity arthaḥ |
teṣāṁ mohana eva vakṣyamāṇatvāt ||
(156) śivayā rādhikā-prema-vaiśiṣṭya-vikramaṁ pṛṣṭaḥ śivas tām āha—lokātītaṁ vaikuṇṭha-gataṁ sukhaṁ prasiddhaṁ mokṣa-sukhaṁ ca |
duḥkhaṁ tu tatratya-bhaktānāṁ premautkaṇṭhyottham |
ajāyā māyāyā ajasya brahmaṇo vā aṇḍa-koṭi-gataṁ tac ca traikālikaṁ bhūtaṁ bhaviṣyad vartamānaṁ ca sukhaṁ duḥkhaṁ ca yat te ubhe sukha-duḥkhe yady ekadaiva ekasmin deśa eva pṛthak pṛthak kūṭatām rāśitāṁ gacchataḥ prāpnutas tad api tathāpi tat-kūṭa-dvayaṁ kartṛ śrī-rādhāyāḥ premṇā udyantau ucchalantau yau sukha-duḥkha-sindhū tad-utthayor bindvor leśayor api ābhāsa-tulām ekāṁśa-sādṛśyam api naiva vindeta naiva labheta |
na caivaṁ duḥkha-śrutyā prekṣāvat pravṛtty-abhāve mahābhāvasyāpuruṣārthatvaṁ kalpanīyaṁ bhakti-mātrasyāpi hlādinī-saṁvidoḥ svarūpa-bhūtayoḥ sāratvena |
brahmānando bhaved eṣa cet parārddha-guṇīkṛtaḥ | naiti bhakti-sukhāmbhodheḥ paramāṇu-tulām api || iti |
[bha.ra.si. 1.1.38]
muktiṁ dadāti karhicit sma na bhakti-yogam [bhā.pu. 5.6.18] ity-ādi-pramāṇebhyo brahmānanda-koṭito’py ādhikyena sthāpanāt tadīya-duḥkhasyāpy ūṣmāṇam api vamantī sudhāṁśu-koṭer api svādv ity ādau sukha-rūpatvenaiva siddhāntān mahābhāve tv atikaimutyād iti bhāvaḥ |
tathā hi, loke ūṣma-sad-bhāva eva śītaṁ sukhamayaṁ bhavati |
śīta-sad-bhāve coṣmāpīti dvayor api sukha-rūpatvaṁ dṛṣṭam |
ekaikābhāve dvayor eva duḥkha-rūpatvaṁ ca |
yathā ca, kṣud-bhojya-vastunor dvayor eva yaugapadye sukham, bhojya-vastv-abhāve kṣud duḥkham eva |
kṣud-abhāve bhojyam api na sukhaṁ, raty-ādi-bhāveṣu saṁyoge’py autkaṇṭhya-lakṣaṇa-virahasya sarvarthaivānapagamād alam-buddhy-abhāvād eva sa saṁyogaḥ sadā sukha-mayo bhavati |
virahe’pi smaraṇa-sphūrty-āvirbhāvādi-janita-mānasa-svāpna-sākṣāt-sambhogāviccheda-viraho’pi sukhamaya eveti adhirūḍha-mahābhāve tu saṁyoga-viyoga-lakṣaṇa-sukha-duḥkhayor ukta-prakāreṇa nistulayor dvayor eva yaugapadyād eva nistula-sukha-rūpatvam |
prākṛte tu svarga-narakādyoḥ sukha-duḥkhayor yaugapadya-bhāvāt |
kvacid bhojanārambhādiṣu sukha-duḥkhayor yaugapadye’pi duḥkhābhāvāt sukham apy asukhāyamānam iti |
kecit sukha-duḥkhābhāvādy-ātyantiko mokṣa iti mukter lakṣaṇam ity āhuḥ |
ataḥ premṇa eva parama-puruṣārthatvaṁ netareṣām iti tu siddhānta eva vastutaḥ pravṛttis tu premṇi na sva-sukha-dṛṣṭyā, kintu bhagavat-sukha-dṛṣṭyaiveti tu bhaktānāṁ matam ||
(157)