yat tv aniṣṭāśaṅkīni bandhu-jana-hṛdayānīti prāñca āhus tad-duḥkha-leśe’pi maraṇādi-paryantam aniṣṭaṁ kalpayanti bandhava iti tasyārthaḥ |
idaṁ tu tasya śrī-kṛṣṇasya saukhye’pi kevala-mahā-sukhe jñāte duḥkha-leśasyāpy asambhāvanāyām ārti-śaṅkayā na jāne atra pīḍā vāsya syād iti śaṅkāyā vṛthaiva pīḍāyā āropeṇa khinnatvam iti sarvato vilakṣaṇaṁ mahā-bhāva-lakṣaṇam eva |
rāsāntardhāne vraja-devyo vilapanti yad iti |
tava sujātam iti sukumāraṁ caraṇāmburuhaṁ staneṣu dadhīmahi tad-bhītāḥ satya eva |
nanu kim atra bhīti-lakṣaṇaṁ tatra viśiṁṣanti karkaśeṣv iti |
stanānāṁ kaṭhoratvam evety arthaḥ |
nanu tarhi kim iti dhandhe ? tatrāhuḥ he priyeti |
tvaṁ teṣv eva sva-caraṇārpaṇe prīṇāsīti tvat-sukham ālakṣyaiveti bhāvaḥ |
kiṁ ca, tadānīṁ caraṇena stana-pīḍane tvat-sukhe sākṣād-dṛṣṭe’pi caraṇe vyathā sambhaved iti śaṅkayāsmākaṁ khedo jāyata evety āhuḥ śanair dadhīmahīti |
tena tvat-saṁyoge’py asmākaṁ duḥkhaṁ vidhātrā lalāṭe likhitam eveti dhvaniḥ |
kiṁ kartavyaṁ tapo’smābhir vidhiṁ prati stanānāṁ komalatve prārthyamāne tava sukhaṁ na bhavati, karkaśatve ca tvac-caraṇe vyathety ubhayathaiva saṅkaṭam asmākam ity anudhvaniḥ |
bhavatv asmākam evaṁ saṁyoga-viyogayoḥ kaṣṭam |
tvaṁ tu svairitve’pi kiṁ kaṣṭaṁ sahasa ity āhuḥ |
tena caraṇāmburuheṇāṭavīm aṭasi hā hā kiṁ mahā-sāhasaṁ kuruṣe kim etad aṭavy-aṭana-yogyaṁ caraṇa-kamalam iti sopālambhaḥ praśnaḥ |
vyathata eva kintu tvam evāsmāsv iva svāṅgeṣv api nirdaya eva |
kiṁ vā, etā mad-duḥkhenāpi duḥkhinyo bhavanti |
tasmād etā duḥkhayituṁ pravṛttena mayā sva-duḥkham api kartavyaṁ soḍhavyaṁ cety āśayena tāṁ vyathām api sahase |
kiṁ vā, asmad-duḥkha-darśana eva tava mahā-sukham atas tāṁ vyathām api tvaṁ sukham eva manyase ? kiṁ vā saṁsarga-jā doṣa-guṇā bhavanti iti nyāyena yat pūrvaṁ te hṛdayaṁ kusuma-sukumāram āsīt tad evāsmākaṁ kaṭhora-stana-saṅgena samprati kaṭhoram abhūt yathā tathaiva tvac-caraṇam api stana-saṅgenaiva kaṭhoram abhūd ataḥ kūrpādibhir api na vyathate |
kiṁ vā, tvac-caraṇa-sparśa-māhātmyāt kūrpādayo’pi komalā eva bhavanti |
kiṁ vā, dharaṇyaivātikāruṇyād vā tvan-mādhuryāsvāda-lobhād vā tvac-caraṇa-vinyāsa-sthale sva-jihvā utthāpyate |
kiṁ vā, tvam asmatto’pi prema-sindhur daiva-vaśād asmad-viraha-santapto bhramann unmāda-daśāṁ prāptaḥ sva-caraṇa-vyathām api nānusandhatse, ity evaṁ nānā kāraṇāni parāmṛśantī no’asmākaṁ dhīr bhramati |
na tu kvāpi niścayaṁ labhata iti bhāvaḥ |
nanv etat kiyat sva-duḥkhaṁ vyañjayatha |
ahaṁ tu tad-duḥkhaṁ na manye, yena prāṇās tiṣṭhanty ata āhur bhavad-āyuṣām iti |
bhavati tvayy evāyūṁṣi yāsāṁ tāsām |
kalyāṇavati tvayi sthitatvād etāvadbhir api kaṣṭair asmad-āyuṣāṁ na nāśa ity arthaḥ |
ayaṁ bhāvaḥ—bhavān ivāsmān duḥkhayituṁ pravṛtto vidhir etad vicārayati sma yady āsām āyūṁṣi sampraty āsv eva sthāpayiṣyāmi |
tadā mad-dattair atisantāpair dagdhāyuṣa imāḥ sadyo mariṣyanti |
tato’haṁ punaḥ kābhyo duḥkhaṁ dāsyāmi |
tad āsām āyūṁṣi mat-sadharmaṇi mad-bandhau śrī-kṛṣṇe nidhāya yatheṣṭam imā amriyamāṇā apāram eva duḥkhaṁ bhojayāmīti |
ata eva vayaṁ na mriyāmahe iti |
yad vā, evaṁ kāraṇāniścayenāsmākaṁ dhīr eva bhramati na tv etāvadbhir api kaṣṭair nāśaḥ |
tatra hetuḥ bhava-āyuṣām iti |
bhavanti vartamānāy āyūṁṣi yāsāṁ tāsām |
āyur marmāṇi rakṣatīti ṛjur evārthaḥ |
yad vā, evaṁ dhīr eva tad-aniścayād bhramati |
prāṇās tv asmākaṁ niścayena dehān nirgacchanty eveti tvaṁ samprati paśyeti bhāvaḥ |
nanv āyuṣi sthite kathaṁ nāśaḥ ? tatrāhuḥ—bhavad-āyuṣāṁ tvat-samarpitāyuṣāṁ svāyūṁṣi tubhyam asmābhiḥ samprati dattāni, taiś ciraṁ vraje kheleti bhāvaḥ ||