snehādi-rāgāntānāṁ dvividhatvenoktānāṁ prema-bhedānām āśrayaṁ vyavasthayā niścinoti |
pūrva-pūrvaḥ ghṛta-snehodātta-maitrya-sumaitrya-nīlima-rāga-rūpaḥ |
somābhā candrāvalī tatrādi-śabdāc candrāvalyāṁ nīlī-rāgaḥ, tat-suhṛdi bhadrāyāṁ śyāmā-rāgaḥ |
evaṁ tatra pūrvatra snehe pralaye ca sann api bheda-sūkṣmatvān na gaṇitaḥ |
kiṁ ca, samartha-ratimatīṣv api samañjasa-matiṣv api sa sa yathocitaṁ bhavatīty āha—tathā bhīṣma-suteti |
uttarottaro madhu-sneha-lalita-sakhya-susakhya-raktima-rāga-rūpaḥ |
tatra śrī-rādhā-lalitādau māñjiṣṭha-rāgaḥ |
tat-suhṛdi śyāmalāyāṁ kusumbha-rāgaḥ |
lakṣmaṇāyāṁ śyāmalā-sthānīyāyām |
atra ghṛta-madhunor udātta-lalitayor maitrya-sakhyayoḥ sumaitrya-susakhyayor nīlima-raktimnoḥ pūrva-pūrvaś candrāvaly-ādau, uttaras tat-suhṛdi bhadrādau |
evaṁ raktimani kusumbha-māñjiṣṭhayor uttarottara ity uktatvāt |
pūrvaḥ śyāmalādau, uttaraḥ śrī-rādhādāv iti vyākhyeyam |
bhāvānāṁ ghṛta-snehādīnāṁ pūrvaṁ sva-pakṣa-vipakṣādi-bheda-prakaraṇe |
na kevalaṁ syāt supakṣaḥ suhṛt-pakṣas taṭasthaḥ pratipakṣakaḥ iti pūrvoktāś catasra eva bhedā gaṇanīyāḥ, kiṁ tu grantha-vistara-bhayād anuktā api bahvyo’parā bhidāḥ santīty āha—yā iti |
ayam arthaḥ—yathā śukla-nīla-rakta-pītānāṁ caturṇāṁ varṇakānāṁ miśraṇa-bhedenānantā eva varṇā bhavanti, evaṁ ghṛta-sneha-madhu-snehayor bhāvayoḥ parasparam ardha-pādaika-pāda-sārdha-pādādi-miśraṇa-bhedena tathaiva nīly-ādi-rāgānām apy ardha-pādādi-krameṇa paraspara-miśraṇena vividha-nāma-rūpā eva bhāvāḥ sthāyinaḥ sambhavanti |
tadvatyo vraja-subhruvo’pi vividha-bhedā bhavantīti ||