Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.136
tatra kusumbha-rāgaḥ—
kusumbha-rāgaḥ sa jñeyo yaś citte sajjati drutam |
anya-rāga-cchavi-vyañjī śobhate ca yathocitam ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
tatra kusumbha-rāge dṛṣṭāntaḥ prasiddha eveti |
tad-anusāreṇa dārṣṭāntikaṁ yojayati—kusumbheti |
citte paṭa-sthānīye sādhana-vaśāt tat-kālam eva siddha-vallavī-dehānāṁ tat-priyāsu praveṣṭum icchūnāṁ manasi sukara-prabodhatvāt drutam eva sajjati, āsakto bhavatīty arthaḥ |
nanu nitya-siddhānāṁ citta iti vyākhyeyam |
tad-rāga-svabhāvatvāt |
anyeti |
anya-rāgaḥ prathama-dvitīya-tṛtīya-krameṇa tasyānyo’nyo yo rāgas tenaiva chavi-vyañjī, na tu māñjiṣṭhavat sakṛd evoditena parama-rāgeṇa tad-vyañjīty arthaḥ |
ekāṁśenaiva dṛṣṭāntatvāt, dārṣṭāntike tv asya māñjiṣṭha-rāgāśrayatvāt |
cirād eva tat-sajjena chavi-vyañjīty api vyajyate |
śobhate ca yathocitam iti sarvasminn api |
pakṣe, svānurūpam eva śobhate, na tu māñjiṣṭha-tulyam ity arthaḥ ||
(124)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
kusumbha-rāga iva kusumbha-rāga ity arthaḥ |
dṛṣṭānta-pakṣaḥ prasiddha eveti, dārṣṭāntika-pakṣaṁ yojayati |
citte paṭādi-sthānīye drutaṁ sajjatīti alpatara-ghṛta-snehasya bahutara-madhu-snehena saṁmelane bahu-madhuna auṣṇya-samparkeṇa praklinnasyālpa-ghṛtasya bahutara-madhuneva kāla-vilambābhāvasya yukti-siddhatvād iti bhāvaḥ |
anya-rāgo’tra māñjiṣṭha-lākṣādi tasyaiva chaviṁ vyañjayatīti śyāmalādīnāṁ rāgaḥ śrī-rādhikādi-rāga-sādṛśyaṁ prāpnotīty arthaḥ |
yathocitam iti |
pātra-sādguṇyānurūpam ity arthaḥ ||
(124)