Premabase · Ujjvala-nīlamaṇi · Prakaraṇa 14
Show
SanskritHindiEnglish
Script
IASTदेवनागरीবাংলা
Commentary
JīvaViśvanāthaViṣṇudāsa
UN 14.93-94
madīyatātiśaya-bhāk priye sneho bhaven madhu |
svayaṁ prakaṭa-mādhuryo nānā-rasa-samāhṛtiḥ ||
mattatoṣma-dharaḥ sneho madhu-sāmyān madhūcyate ||
Translation
— translation pending —
Commentary
Jīva Gosvāmī
Locana-rocanī
madīyatvātiśaya-bhāg ity anenedaṁ labhyate—raty-udbhavo hi dvidhā bhavati—tadīyāham iti, madīyaḥ sa iti bhāvanā-bhedāt |
tasmāt pūrvaṁ yo ghṛta-sneha uktaḥ, sa tadīyāham iti bhāvanā-mayaḥ |
madhu-snehas tv ayaṁ madīyaḥ sa iti bhāvanātiśaya-mayaḥ |
atiśaya-śabdaḥ pūrvatrāpi yat kiñcit madīyatva-bhāvanāstu nāma tadīyatātiśayenāvṛtatvāt tu na gaṇyate iti bhāvaḥ |
tad evaṁ pūrvatra ya ādarātiśaya uktas tasyāpi tadīyatā-bhāvanam eva kāraṇam iti vyañjitam ||
(84) nānā-rasa- iti |
nānā-rasānāṁ ghṛta-sneha-duṣprāpa-vakṣyamāṇa-lalitākhyādīnāṁ bhāvānāṁ samāhṛtiḥ sūkṣmatayā sthitir yatra saḥ |
sarve’pi rasanād rasā ity uktatvāt bhāvānām api rasatvāpatteḥ |
pakṣe, rasānāṁ tat-tat-puṣya-bhedena nānātvam |
mattatā ānanda-vikāraḥ |
ūṣmā vyākhyāsyate |
tad-dharas tad-arpakaḥ ||
(85)
Viśvanātha Cakravartī
Ānanda-candrikā
madīyatvātiśayaṁ bhajatīti saḥ |
tadīyatvātiśaya-bhāg ghṛta-sneha iti labhyate |
yad bhāva-bandhanaṁ yūnoḥ [u.nī. 14.63] ity uktaṁ tad bandhanaṁ ca “tasyāhaṁ preyasī, mama sa preyān” iti bhāvanā-dvayam ayam |
tatrādya-bhāvanāyā ādhikye sati citta-drave ghṛta-snehaḥ, dvitīya-bhāvanāyā ādhikye sati citta-drave madhu-snehaḥ |
vastutas tūbhayatraivobhayaṁ santatatamaṁ bhūmnā vyapadeśā bhavantīti nyāyenaiva tadīyatā-mayo ghṛta-snehaḥ, madīyatā-mayo madhu-sneha ity ucyate |
bhāvanayor anayoḥ kāraṇaṁ tu sva-pakṣa-vipakṣādi-bheda-prakaraṇe vivṛtam eva |
svayam eva prakaṭaṁ mādhuryaṁ yatreti |
ghṛta-snehe ghṛte ca yathā bhāvāntara-samparkeṇaiva mādhuryaṁ, tathā nety arthaḥ |
nānā-rasānāṁ vakṣyamāṇa-kauṭilya-narmādi-bhedena madhu-pakṣe nānā-puṣpa-sambandhināṁ samāhāro yatra saḥ |
mattatā tad-ānandādi-bhareṇa vastv-antarānavadhānam ūṣmā garvaś ca tau dharata iti saḥ |
pakṣe, madhu-pāne mattatauṣṇye prasiddhe eva ||
(84-85)