śrī-kṛṣṇe mathurāṁ prasthite sati tasmin jāta-bhāvām apy aprāpta-tad-aṅga-saṅgām anūḍhāṁ kāñcid vraja-bālām udyad-vayaḥ-suṣamayā pratipadam ujjvalāṅgīm ālocya, tat-priya-sakhī jñāta-tad-dhṛdayāpi niṣṭhā-dārḍhyāya kadācid rahasi tāṁ prati—“he sakhi! śrī-kṛṣṇas tāvad itaḥ prayātaḥ |
tava vaya-ādy-ujjṛmbhaṇam īdṛśam |
ata evātra parama-sundarā vidagdha-varā guṇavanto’pi bahavo vartante |
tan-madhye sva-varatvena kam apīha varaya |
tarhi tava mātrādibhyas tad-anurūpaṁ nivedayāmi” ity uktavatī |
tatas tāṁ prati sā vraja-bālā tad-upadeśaṁ pratyākhyātuṁ bhaṅgyā tad-vacanāṅgīkāraṇa-pūrvakaṁ sva-niṣṭhā-niścayaṁ sa-prauḍhi prāha |
sphurantu virājantāṁ nāma |
vidagdha-maṇaya iti viśeṣya-padaṁ vidagdhānāṁ vilāsināṁ madhye śreṣṭhāḥ |
bhaṅgī-pakṣe maṇaya eva, na tu cūḍāmaṇayaḥ |
sāmānya-maṇīnāṁ caraṇa-bhūṣaṇe nūpurādāv api yogāt |
evam eteṣu vyatireka-sūcanayā śrī-kṛṣṇe vidagdha-cūḍāmaṇitvaṁ dhvanitam |
evam uttaratra viśeṣaṇa-dvaye’pi jñeyam |
madhurimṇaṁ yā ūrmayas tad-atiśayāḥ, tāsāṁ dhaureyakā āśrayāḥ |
bhaṅgī-pakṣe tāsāṁ dhurāvahā bhāra-vāhakā eva te, na tu svābhāvika-madhurā iti bhāvaḥ |
punaḥ kīdṛśāḥ ? guṇānām āvalayaḥ śreṇaya eva patiṁvarā svayaṁvarās tābhir vṛtāḥ, varatvenāṅgīkṛtāḥ |
bhaṅgī-pakṣe, na tu te nija-nityāśrita-sahaja-vivdhānanta-kalyāṇa-guṇā iti bhāvaḥ |
kintu he sakhi ! yasya śirasi mastake śikhi-candrakaḥ mayūra-pucchaṁ na vidyate tathā mukhe veṇuś ca na, tathā tanau gātre ca dhātūnāṁ gairika-manaḥ-śilādīnāṁ racanā ākalpa-nirmāṇaṁ na, taṁ janaṁ tṛṇāya na manye, api tu tucchatayā tṛṇād api laghuṁ taṁ jānāmīty arthaḥ |
anena śikhi-candrakādi-trayaṁ tasyāsādhāraṇaṁ cihnaṁ jñeyam |
tad-viśiṣṭatvena tasya sarvatra prasiddheḥ |
atra viśeṣe prastute sāmānya-kathana-rūpāprastuta-praśaṁsālaṅkāreṇāpi sa evoktaḥ |
sa cālaṅkāro vaktṛ-prastāvādi-balād iti sarvam anavadyam |
yasyottaṁsaḥ sphurati cikure keki-patra-praṇīto hāraḥ kaṇṭhe viluṭhati kṛtaḥ sthūla-guñjāvalībhiḥ | veṇur vaktre racayati ruciṁ hanta cetas tato me rūpaṁ viśvottaram api harer nānyad aṅgīkaroti ||
[la.mā. 7.6]
śāstu dvāravatī-patis trijagatīṁ saundarya-paryācitaḥ kiṁ nas tena viramyatāṁ katham asau śokāgnir ujjvālyate | yuṣmābhiḥ sphuṭa-yukti-koṭi-garima-vyāhāriṇībhir balād ākarṣṭuṁ vraja-rāja-nandana-padāmbhojān na śakyā vayam ||
[la.mā. 7.2]